Burdasınız: Bikifi > Lise Ders Notları > Kimya Ders Notları > Alkanların Kimyasal Tepkimeleri

Alkanların Kimyasal Tepkimeleri

Alkanlar doymuş hidrokarbonlar olduklarından katılma tepkimelerini vermezler. Çünkü yapılarında karbon atomuna bağlı 4 tane hidrojen atomu vardır. Alkanlar yalnızca yer değiştirme ve yanma tepkimelerini verirler.

I) Yanma Tepkimeleri

Alkanlar yeteri kadar oksijen ile yakıldıklarında karbondioksit ve su oluşmaktadır. Alkanlar yakıldıklarında birim kütle başına açığa çıkan enerji çok büyük olduğu için yakıt olarak kullanılmaktadırlar. Organik bileşiklerin yanma tepkimeleri aynı zamanda birer yükseltgenme tepkimesidir ve ekzotermik (ısı alarak) gerçekleşmektedir. Yanma tepkimelerinin genel denklemi aşağıdaki gibidir.

Alkanların Yanma Tepkimelerinin Genel Formülü

Bir örnekle açıklamak istersek tepkime şöyle gerçekleşir.

Propanın Yanma Tepkimesi

Olayı daha iyi anlayabilmek için bir örnek soruyla açıklayalım;

Örnek: Propan ve Pentan gazlarından oluşmul 3 litrelik bir karışımı yakmak için aynı şartlarda 105 litre hava gerekmektedir. Karışımdaki her bir gazın hacmi kaç litredir?

Yanma tepkimeleri ile ilgili detaylı anlatımı “Yanma Tepkimeleri” adlı makalemizde bulabilirsiniz.

II) Yer Değiştirme Tepkimeleri (Sübstitüsyon)

Güneş ışığı altında ya da yüksek sıcaklıkta alkanlar halojenlerle (genellikle brom ve klor) yer değiştirme tepkimesi verirler. Alkan molekülündeki bir hidrojen atomu yerine bir halojen atomu bağlanabilir. Tepkime, tüm hidrojen atomları yer değiştirinceye kadar devam etmektedir. bu yöntemle karbon tetraklorür(CCl4) elde edilebilir. Peki ya nedir bu karbon tetraklorür? 

Karbon tetraklorür; kaynama noktası 77 °C olan zehirli bir sıvıdır. Çok iyi bir çözücüdür. Yanıcı değildir. Apolar yapıdadır ve iletken değildir.

Yer değiştirme tepkimelerine örnek verecek olursak; 

Yer değiştirme tepkimeleri reaktif maddelerin yer değiştirmesi şeklinde gerçekleşen tepkimelerdir. Organik bileşiklerin tepkimeleri, kovalent bağların kırılarak başka moleküller arasında yeniden oluşumu üzerinde gerçekleşmektedir. Elektron eksiği olan atom ya da iyonlara “Elektrofil” denir. NO2+, SO3H+, RC+, RCO+ … gibi gruplar (Elektrofilik) elektron sevendir.

A) Radikaller Üzerinde Yürüyen Yer Değiştirme Tepkimeleri

Alkanların halojenlerle olan tepkimleri yüksek sıcaklıklarda ya da ultraviyole ışınlar ((morötesi) kısaca UV olarak ifade edilir. Çıplak gözle görülemeyen, farklı dalga boylarındaki güneş ışınlarına denir.) etkisi altında ve yer değiştirme tepkimeleri radikal oluşumu üzerinde gerçekleşir. Tepkime mekanizması tepkimeye girenlerin ürünlere dönüşümü sırasında meydana gelen bağ oluşumlarının basit basamaklar halinde gösterilmesidir. 

B) Nükleofilik Yer Değiştirme Tepkimeleri

Organik bileşiklerin yer değiştirme tepkimeleri sadece radikaller üzerinde yürüyen tepkimeler değildir. Nükleofil çekirdek seven anlamına gelmektedir. Halojenler birer nükleofildir.

Yer değiştirme aşağıda metanın klorlanması örneğinde görüldüğü gibi zincir bir tepkimedir.

Yukarıdaki serbest radikal tepkimesinde sadece klormetan oluşmaz bir ürünler karışımı oluşmaktadır. Bu ürünler karışımı içersinde kloroform ve karbon tetraklorür de bulunmaktadır. Bu tepkimenin oluşabilmesi için ortamda aşırı derecede klor gazının bulunması gerekmetedir.

Kloroform; kaynama noktası 61 °C olan ve kendine özgün kokusu olan bir sıvıdır. Bayıltıcı etkisinden dolayı tıpta anestezik olarak kullanılmaktadır. Işık etkisiyle bozunabilir bu yüzden renkli şişelerde saklanmaktadır. Etil alkol ve asetondan da elde edilebilir. Metanın iyotla tepkimesinden de CHI3 (iyodoform) oluşur.

Konu Anlatımı

Karşılaştırma

Diğer

Terimler

Bu yazı bikifi.com adresinden yazdırılmıştır. Sitemizdeki taban puan ve başarı sıralamaları bilgileri ÖSYM verileri kullanılarak tarafımızca derlenmiştir. Tercih yaparken ilgili kılavuzları incelemeniz tavsiye edilir.