Burdasınız: Bikifi > Lise Ders Notları > Biyoloji Ders Notları > Canlıların Sınıflandırılması: Prokaryot Canlılar

Canlıların Sınıflandırılması: Prokaryot Canlılar

canlilari-siniflandirma

Prokaryotlar yer yüzünde yaklaşık 3 milyar yıl önce oluşan ilk canlı türleridir. Organeller ve karmaşık sitoplazma yapısı bu canlılarda bulunmaz. Prokaryot yapısına sahip canlılar; arkeler alemi ve bakteriler alemi olmak üzere 2 bölümde incelenir.

1) Bakteriler

Monera alemini oluşturan prokaryot canlıların en yaygın ve en çok bilinen grubu bakterilerdir. En çok organik atıkların bol bulunduğu yerlerde ve sularda yaşarlar. Bununla beraber, -90 derecedeki buzulların içinde ve +80 derecedeki kaplıcalarda yaşayabilen bakteri türleri de vardır. Bakteriler, ilk defa Antony Van Leeuwenhoek tarafından basit ışık mikroskobunda su damlacığı içinde gözlenmiştir.

Bakterilerin çekirdekleri, çekirdek zarları veya zarlı organelleri yoktur. Hücre içindeki tek organelleri ribozom organelidir. Ancak bazı bakterilerde kloroplast olmamasına rağmen sitoplazma içine dağılmış klorofil pigmentleri bulunur. Bu klorofil pigmentleri sayesinde bakteri fotosentez yapabilir. Aynı zamanda bazı bakterilerde hücre zarlarının kıvrımlarıyla oluşmuş mezozom adında bir yapı bulunur. Bu yapı üzerinde oksijenli solunumda görev alan ETS elamanlarını bulundurur ve bakterinin oksijenli solunum yapmasını sağlar.

Bunlara ek olarak;

  • Bütün bakterilerde hücre, cansız bir çeperle sarılıdır. Çeperin yapısı, bitki hücrelerinin çeperinden farklı olarak selüloz yerine peptidoglikan içerir.
  • Bazı bakterilerde hücre çeperinin dışında kapsül bulunur. Kapsül bakterinin hastalık yapabilme (patojen olma) özelliğini artırır.
  • Bazı bakterilerde plazmit denilen, ana DNA’dan farklı olarak; ana DNA’dan küçük DNA molekülleri vardır. Plazmitler bakterinin antibiyotiklere karşı bağışıklık kazanmasında rol oynar.
  • Bazı bakteriler kamçılarıyla aktif hareket edebilirken, bazıları kamçıları olmadığı için ancak bulundukları ortamla beraber pasif hareket edebilirler. Buna göre bakteriler, kamçısız, tek kamçılı, bir demet kamçılı, iki demet kamçılı ve çok kamçılı olarak gruplandırılır.
  • Bakteriler pilus adı verilen yapılar aracılığıyla yüzeye tutunmayı veya birbirine gen aktarımı yapmayı sağlarlar.

Bakteriler aşırı sıcak, aşırı soğuk, kurak ve besin yetersizliği gibi anormal olumsuz şartlarda endospor oluşturur. Endospor oluşturan bakteride; metabolizma bazal metabolizmaya geçer, hücre içinde bulunan su miktarı azalır ve kamçılar varsa atılır. Endospor oluşturan bakteriler, olumsuz koşullar geçtikten sonra endospor oluşumunu bitirebilirler.

Ek konu anlatımı: Bakterilerin sınıflandırılması ve üremesi

 

2) Arkeler (Arkebakteriler)

Arkelerin habitatları bataklıklar, tuz gölleri, aşırı asitli ortamlar, sıcak su kaynakları ve aktif volkan ağızlarıdır. Habitatlarından da anlaşılacağı diğer canlı türleri için “uç” diye nitelendirebileceğimiz ortamlarda yaşarlar. 3 milyar yıl önceki Dünya’nın ortamlarından sağ çıkamalarına bu ortamlarda yaşabilmelerine borçludurlar.

Arkelerin yönetici molekülü olan DNA’larında histon proteinleri bulunmaktadır ve protein sentezi tepkimeleri ökaryotlara daha çok benzemektedir. Depo karbonhidartı genellikle glikojendir.

Arkelerin Ekonomik Değeri

Biyolojik ve ekonomik özellikleri açısından bakıldığında arkeler, özellikle ılıman şartlarda yaşayan bakterilerin yaşayamadığı koşullarda yaşayabilirler ve bozulmadan kalabilen dirençli enzimlere sahiptir. Bu enzimler, endüstride pek çok tepkimenin gerçekleşmesinde, atık metallerin zehirli özelliklerinin azaltılmasında, kalitesi düşük metal cevherlerinin biyolojik yollarla kullanılabilir hale getirilmesinde vb. kullanılmaktadır. Ayrıca metallerin bulaşması ile kirlenmiş suların yeniden kullanılabilir hale gelmesinde ve boya endüstrisinin anaerobik arıtma tanklarında bulunan atık suyun yeniden temizlenmesinde de arkelerden yararlanılmaya başlanmıştır.

Arkelerin Bakterilerle Kıyaslanması

  • Bakteriler sporla üreme gerçekleştirirken arkelerde sporla üreme gözlemlenmez.
  • Metan gazı üretmek sadece arkelerin yapabildiği bir fizyolojik özelliktir.
  • Arkelerin yaşamsal faaliyetleri daha çok ökaryotlara benzemektedir.

Yazı serisinin devamı

  1. Canlıların Sınıflandırılması: Giriş
  2. Canlıların Sınıflandırılması: Virüsler
  3. Canlıların Sınıflandırılması: Prokaryot Canlılar (şuan okuduğunuz yazı)
  4. Canlıların Sınıflandırılması: Protistalar Alemi
  5. Canlıların Sınıflandırılması: Mantarlar Alemi
  6. Canlıların Sınıflandırılması: Bitkiler Alemi
  7. Canlıların Sınıflandırılması: Hayvanlar Alemi/Omurgasızlar
  8. Canlıların Sınıflandırılması: Hayvanlar Alemi/Kordalılar

Bu konudan sonra tek hücreli canlılardan çok hücreli canlılara geçiş adındaki konu anlatımımızın okunması önerilir.

Konu Anlatımı

Karşılaştırma

Diğer

Terimler

Bu yazı bikifi.com adresinden yazdırılmıştır. Sitemizdeki taban puan ve başarı sıralamaları bilgileri ÖSYM verileri kullanılarak tarafımızca derlenmiştir. Tercih yaparken ilgili kılavuzları incelemeniz tavsiye edilir.