Burdasınız: Bikifi > Lise Ders Notları > Biyoloji Ders Notları > Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi: Sindirim ve Emilim

Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi: Sindirim ve Emilim

maddelerin-sindirimi

C) Sindirilen Besinler

besinlerin-sindirmi

Karbonhidratların Sindirimi

Karbonhidratların sindirimi ağızda başlar. Tükürüz bezlerinin ürettiği tükürük sıvısının içinde polisakkarit (nişasta veya glikojen) sindirebilen amilaz enzimi bulunur. Ağızda gerçekleşen bu kısa süreli sindirim de, monomerlere kadar olmasa da disakkarit veya dekstrine kadar sindirilir.

Ağızda gerçekleşen tepkime şu şekilde olur: Polisakkarit + Su ===amilaz enzimi===> Dekstrin + Maltoz”

Ağızda karbonhidrat sindirimi gerçekleşse bile çoğu karbonhidrat sindirilmeden sindirim sistemindeki yoluna devam eder. Mide de karbonhidratların sindirimi gerçekleşmez.

İnce bağırsakta ise pankreastan amilaz enzimi salgısı gerçekleşir. Bu amilaz enzimi ağızda sindirilmeden geçen polisakkaritleri yine maltoz ve dekstrine parçalar. Bu noktadan sonra ince bağırsakta karbonhidrat olarak disakkaritler ve dekstrinler kalır. Kalan disakkaritleri ve dekstrinleri ise ince bağırsak öz suyunda bulunan “maltaz, laktaz, sakkaraz ve desktrinaz” enzimleri sindirir.

İnce bağırsakta gerçekleşen tepkimeler şöyledir:

Polisakkarit + Su ===amilaz enzimi===> Maltoz + Dekstrin

Dekstrin + (n-1) Su ===dekstrinaz enzimi===> Maltoz + Glikoz

Maltoz + Su ===maltaz enzimi===> 2 Glikoz

Laktoz + Su ===laktaz enzimi===> Glikoz + Galaktoz

Sakkaroz + Su ===sakkaraz enzimi===> Glikoz + Fruktoz

Yağların Sindirimi

Yağların sindirimi sadece ince bağırsakta gerçekleşir. Yağların sindirimini hızlandırmak için karaciğer safra sıvısı salgılar. Safra sayesinde büyük yağ parçacıkları ufak yağ damlacıklarına dönüşür. Bu sayede yağların yüzey alanı artar ve pankreastan salgılanan lipaz enzimi yağları daha hızlı sindirir. Sindirim tepkimesi şu şekilde gerçekleşir;

Yağ + Su ===lipaz enzimi===> 3 Yağ asidi + Gliserol

yaglarin-sindirimi

Proteinlerin Sindirimi

Proteinlerin sindirimi mide de başlar. Mide’nin salgıladığı pasif pepsinojen enzimi HCl ile aktif olan pepsin enzimine dönüşür. Daha sonra da proteinleri sindirmeye başlar. Mide de gerçekleşen tepkimeler şöyledir;

Pepsinojen enzimi (pasif) ===HCl===> Pepsin enzimi (aktif)

Protein + Su ===Pepsin enzimi===> Polipeptit

*Süt ===Lap enzimi===> Kazein

Kazein + Su ===Pepsin enzimi===> Polipeptit + Aminoasit

*: Süt çocuklarında sütün sindirilmesi sırasında gerçekleşir. Çocuk büyüdükçe lap enzimi üretimi azalır ve belirli bir yaştan sonra üretilmez.

Mide de  proteinlerin çok azı tam olarak sindirilebilir. Proteinlerin sindirilmesi ince bağırsakta tamamlanır. Besinlerin (kimus’un) ince bağırsağa geçmesiyle ince bağırsak hücreleri uyarılır. Uyarılan ince bağırsak hücreleri enterokinaz enzimini salgılar. Enterokinaz, pankreasın salgıladığı tripsinojen enzimini aktifleştirir. Aktifleşen tripsinojen enziminin adı tripsin olur. Tripsin ezimi ise polipeptitleri, dipeptitlere çevirir. Dipeptiler ise erepsin enzimiyle aminoasitlere parçalanır ve proteinlerin sindirimi biter.

Kısaca ince bağırsakta proteinler için gerçekleşen tepkimeleri şu şekilde sıralayabiliriz:

Tripsinojen (pasif) ===enterokinaz enzimi===> Tripsin (aktif)

Kimotripsinojen (pasif) ===tripsin enzimi===> Kimotripsin (aktif)

Polipeptit + Su ===tripsin veya kimotripsin enzimi===> Dipeptit + Aminoasit

Dipeptit + Su ===erepsin eznimi===> 2 Aminoasit

*: Sindirim tepkimelerinde hiç bir şekilde hormonlar kullanılmaz. Bütün tepkimeler enzimlerin kontrolünde gerçekleşir. Hormonlar yalnızca enzimlerin ne zaman üretileceğini söyler.

**: Protein sentezinde salgılanan enzimler, üretildiği hücreyi de sindirmemesi (hücrenin büyük bir kısmı protein yapılı) için pasif olarak salgılanır ve bu enzimler hücre dışında aktifleştirilir. Bu yüzden bütün protein sindiren enzimlerin sindirim görevlerini yapabilmesi için öncelikle aktifleşmesi gerekmektedir.

D) Emilimin Gerçekleşmesi

Sindirim sonucu oluşan besinlerin sindirim organlarının hücreleri tarafından alınarak kan dolaşımına verilmesine emilim denir. Emilim olayı difüzyon ve osmoz gibi pasif taşıma ile gerçekleştiği gibi aktif taşıma ile de gerçekleşir.

Emilim ağızda, midede, ince bağırsakta ve kalın bağırsakta gerçekleşebilir. Ağızda daha çok; bazı mineraller, ilaçlar, nikotin gibi bazı kimyasal maddeler emilir. Mideden su, B12 vitamini, ilaç veya alkol gibi maddeler emilir; ancak organik madde emilimi gerçekleşmez. Kalın bağırsakta ise su, mineraller ve burada yaşayan bakteriler tarafından üretilen B ve K vitaminleri emilir. Organik besinlerin emilim organı ince bağırsaktır.

İnce Bağırsakta Emilim

ince-bagirsak-yapisi

İnce bağırsak emilimin gerçekleşmesi için girintili çıkıntılı yapılara sahiptir. Bu yapılara villus ve mikrovilluse denilir. Bu yapılar sayesinde emilim yüzeyi genişler. Emilim aktif taşıma ile de yapıldığı için mikrovilluslu hücreler mitokondri yönüyle zengindir.

ince-bagirsak-villus-detay

Villusların içinde iki damar sistemi bulunur. Bunlardan birincisi içinde kan olan kan kılcal damarlarıdır. Diğer damar sistemi ise lenf damarıdır. Emilen besinler çeşitlerine göre bu iki damar grubundan birisiyle taşınır. Villuslardan çıkan bütün kılcal toplar damarlar daha sonra birleşerek ince bağırsaktan karaciğere açılan kapı toplar damarına bağlanır.

sindirilen-besinlerin-kana-karisma-yollari

Kan dolaşımıyla; glikoz, fruktoz, galaktoz, su, aminoasit, suda çözünen (B ve C) vitaminleri taşınır. Kan aracılığıyla taşınan besinler yukarıdaki resimdeki gibi; kapı toplardamarı aracılığıyla karaciğere giriş yapar, karaciğer üstü toplardamarından alt ana toplardamara oradanda kalbin sağ kulakçığına gelerek kalp aracılığıyla bütün vücuda yayılırlar.

Lenf sistemini ise yağ asitleri, gliserol, yağda çözünen (A, D, E ve K) vitaminleri taşınır. Yağların sindirilmesiyle oluşan yağ asidi ve gliserol, ince bağırsak villuslarının epitel hücrelerine geçtikten sonra, hücre içinde yeniden yağ (trigliserit) sentezlenir. Bu yağların çevresi proten bir kılıfla kaplanır ve şilomikron denilen küçük yapılar oluşur. Lenf kılcallarıyla alınan besinler ve şilomikronlar sırasıyla; lenf düğümlerine, peke sarnıcına, göğüs lenf kanalına, kana geçtiği sol köprücük altı toplardamarına, üst ana toplardamara, en sonunda ise kalbin sağ kulakçığına gelir.

Her iki dolaşım sistemiyle gelen besinler veya vitaminler ilk defa kalbin sağ kulakçığında karşılaşırlar. A, D, E ve K vitaminlerinin büyük bir çoğunluğu (%90-95 i) lenf sistemiyle taşınır ancak geri kalan kısmı suda az da olsa çözünebildiğinden kan aracılığıyla da taşınabilir.

Özet not: Sindirimde Salgılanılan Maddeler ve Görevleri

Konu anlatımı serisinin devamı

  1. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi: Giriş ve Çeşitleri
  2. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi: Sindirim Organları
  3. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi: Sindirim ve Emilim (şu anda okuduğunuz konu anlatımı)
  4. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Solunum Sistemi – Solunum Çeşitleri
  5. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Solunum Sistemi – İnsanda Solunum
  6. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – Dolaşım Çeşitleri
  7. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – İnsanda Dolaşım
  8. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – İnsanda Dolaşım #2
  9. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Vücudun Savunulması
  10. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Boşaltım Sistemi
  11. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Destek ve Hareket Sistemi
  12. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler
  13. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Duyu Organları
  14. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Endokrin Sistemi
  15. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Üreme Sistemi
  16. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Hayvanlarda Davranış

Konu Anlatımı

Karşılaştırma

Diğer

Terimler

Bu yazı bikifi.com adresinden yazdırılmıştır. Sitemizdeki taban puan ve başarı sıralamaları bilgileri ÖSYM verileri kullanılarak tarafımızca derlenmiştir. Tercih yaparken ilgili kılavuzları incelemeniz tavsiye edilir.