Burdasınız: Bikifi > Lise Ders Notları > Biyoloji Ders Notları > Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – İnsanda Dolaşım

Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – İnsanda Dolaşım

2) İnsanlarda Dolaşım Sistemi

İnsanlarda 2 çeşit dolaşım sistemi bulunur. Bunlardan birisi lenf dolaşımı diğeri ise kan dolaşımıdır.

A) Kan Dolaşımı

büyük-ve-küçük-dolaşım

Kan dolaşımı; kan, kalp ve kan damarlarından oluşur.

Kalp

Göğüs boşluğunda iki akciğer arasında hafif sola eğik olarak yerleşmiştir.

İnsanda bulunan kalp 4 odacıktan oluşmaktadır. Kulakçık adını verdiğimiz toplardamardan kan toplayan yapılar, topladıkları kanı karıncık adındaki kalp bölmesine iletir. Karıncıklar atardamarlar aracılığıyla kanları ilgili organlara ulaştırır.

kalbin-yapisi

Kalbin sağında ve solunda birer kulakçık ve karıncık bulunur. Kalbin sol kısmında oksijen yönünden temiz, sağ kısmında kirli kan bulunur. Sağ karıncığın görevi kirli kanı akciğerlere ulaştırmaktır; sol karıncığın görevi ise temiz kanı bütün vücuda dağıtmaktır. Bu görev farkından dolayı sol karıncık daha büyük ve güçlüdür.

Kulakçık ve karıncıkları birbirinden ayıran kapakçıklar bulunur. Bu kapakçıklar kanın kalp içinde tek yönlü akmasını sağlar. Sağ kulakçıkta sağ karıncık arasında üçlü kapakçık (triküspit) sol kulakçık ve sol karıncıkarasında ise ikili kapakçık (biküspit, mitral) bulunur. Bu kapakçıklar, karıncıklar kasıldığında kapanır, kulakçıklar kasıldığında açılır.

Kalpten çıkan atardamarların kalpten çıkış noktalarında ise yarım ay şeklinde kapakçıklar vardır. Karıncıklardan pompalanan kanın geri dönmesini önler.

Kalp 3 ana kısımdan oluşur; (dıştan içe doğru) perikard, miyokard ve endokard. Perikard tabakası kalp zarıdır, kalbin rahat çalışmasını sağlar ve kalbi korur.

Miyokard tabakası asıl kaslı kısımdır, istemsiz çalışır. Bu tabakanın kalın olduğu yerler daha güçlüdür. Bu yüzden karıncıklarda kalın, kulakçıklarda incedir. Aynı zamanda bu tabakada kalbin kendisini besleyen kroner damarlar bulunur. Kroner damarlar tıkanırsa kalp krizi gerçekleşir.

En iç tabaka olan endokart tabakası tek sıralı epitel dokudan oluşmuştur.

Kalbin çalışması, kulakçık ve karıncıkların kasılıp gevşemesi ile gerçekleşir. Kalbin kasılmasına sistol, gevşemesine diastol denir. Kulakçıklar kasılırken karıncıklar gevşer, karıncıklar kasılırken de kulakçıklar gevşer.

Kalp ile ilgili kavramlar

Tansiyon: Dolaşım sistemi atardamarları içindeki kanın basıncına denir. Tansiyon ölçümü tansiyon aleti yardımıyla yapılır.

Nabız: Nabız kanın sol karıncıktan büyük atardamarlara pompalanması esnasında ,uç noktalardaki atardamarlarda oluşturduğu dalgalanmadır. Normal nabız, yetişkinde dk’da 60–100 kez çocukta dk’da 100–120 kez bebekte dk’da 100-140 kez civarındadır. Nabız, kalbin attığını gösterir.

Kalp Nasıl Çalışır?

Kalp döngüsü 0,85 saniyedir. Bunun 0,15 saniyesinde kulakçıklar kasılır, 0,30 saniyesinde karıncıklar kasılır kalan 0,40 saniyede ise karıncık ve kulakçıklar dinlenir. Yetişkin bir insanda kalp dakikada ortalama 70-80 kere atar, bu sayı bebeklerde 120 yi bulabilmektedir.

Kalbin çalışması kalp kasının kasılmasıyla gerçekleşir. Kalp kaslarının kasılmasnda S.A. (sinoatrial düğüm), A.V (atrioventriküler düğüm) ve his demetleri rol oynar.

Kalbin çalışmasını yavaşlatan ve hızlandıran etmenler

Omurilik soğanı ve otonom sinirler kalbin çalışma hızını etkiler.

Kalbin çalışmasını hızlandıran faktörler

  • Kandaki CO2 miktarının artması veya CO2 seviyesine bağlı olarak ph düşmesi.
  • Adrenalin hormonu
  • Sempatik sinirler
  • Trioksin hormonu
  • Kafein ve nikotin gibi uyarıcı maddeler
  • Bazı ilaçlar
Kalbin çalışmasını yavaşlatan etmenler

  • Parasempatik sinirler ve vagus siniri
  • Asetilkolin

Damar Ağı

Damarlar kanın içinde taşındığı tüplerdir. Toplardamar, atardamar ve kılcal damar olmak üzere 3 çeşit damar türü bulunmaktadır.

damar-yapilari

Atar Damarlar

Atardamar veya diğer adıyla arter, kalpten vücuda kan taşıyan damarlardandır. Atar damarlar genellikle temiz kan taşırlar (akciğer ve plasenta atar damarları kirli kan taşır). Kalpteki yarımay kapakçıkları hariç yapılarında kapakçık bulunmaz. Lifli bağ doku, elastik lif içeren düz kas ve tek sıralı yassı epitel doku olmak üzere 3 kısımdan oluşur.

Yapısındaki elastik lifler sayesinde patlamadan yüksek kan basıncına dayanır.

Toplar Damarlar

Kanı kalbe toplayan damarlara toplar damar denir. Akciğer ve plasenta toplar damarı  hariç bütün toplar damarlar kirli kan taşır. Atar damardaki gibi 3 tabakaya sahiptir.

Toplar damarlardaki kan basıncı çok düşük olduğundan tek yönlü kapakçıklar bulunur. Basınç düşük olduğu için elastik lifler bulunmamaktadır.

Kılcal Damalar

Tüm vücudu ağ gibi sarar. Madde alış-verişinin gerçekleşmesi için tek katlı yassı epitelden oluşur ve çok incedir. Vücudumuzda en çok bu damar türünden bulunur. Kılcal damarlarda kanın akış hızı yavaştır.

3 Damar tipinin kıyaslanması

  • Çeper kalınlıkları, kalından inceye doğru; Atar damar > Toplar damar > Kılcal damar
  • Damar çapları, büyükten küçüğe doğru; Toplar damar > Atar damar > Kılcal damar
  • Kanın akış hızı, hızlıdan yavaşa doğru; Atar damar > Toplar damar > Kılcal damar
  • Kan basıncı, yüksekten alcak olana doğru; Atar damar > Kılcal damar > Toplar damar

Kandan madde geçişi

(Bu maddeyle ilgili internette araştırma yaparken “starling hipotezi” terimini kullanabilirsiniz)

starling-hipotezi

Kılcal damardan madde alış verişi gerçekleşirken 2 ana unsur vardır;

  1. Kan Basıncı
  2. Proteinlerin Osmotik Basıncı

Bu 2 ana unsurdan birisi olan kan basıncı besinlerin kandan hedef dokuya geçmesinde pozitif, proteinlerin osmotik basıncı ise negatif etki yapar.

Yani kanda;

  • Kan Basıncı > Proteinlerin Osmotik Basıncı” olduğunda kandan hedef dokuya besin ve oksijen geçişi olur.
  • Proteinlerin Osmotik Basıncı > Kan Basıncı” olduğunda hedef dokudan kana atık madde ve karbondioksit geçişi olur.

Kan Dolaşımı

büyük-ve-küçük-dolaşım

Kanın vücuttaki dolaşımı büyük ve küçük kan dolaşımı olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.

Küçük Kan Dolaşımı: Amacı kanın akciğerlerde temizlenmesidir. Kalbin sağ karıncığından çıkan oksijence fakir kan, akciğer atardamarı ile akciğerlere gidip oksijence zenginleştikten sonra akciğer toplardamarıyla kalbin sol kulakçığına gelir. Küçük dolaşımına akciğer dolaşımı da denir.

Büyük Kan Dolaşımı: Amacı oksijen yönünden zengin kanın vücuttaki hedef hücrelere gönderilmesidir. Kalbin sol kulakçığına gelen oksijence zengin kan sol karıncığa geçer. Sol karıncıktaki kanın aort atardamarı ile kalpten çıkıp, hedef hücreye veya dokuya ulaştıktan sonra, oksijence fakirleşerek ana toplardamarlar ile kalbin sağ kulakçığına döner.

Konu anlatımı serisinin devamı

  1. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi – Giriş ve Çeşitleri
  2. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi – Sindirim Organları
  3. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi – Sindirim ve Emilim
  4. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Solunum Sistemi – Solunum Çeşitleri
  5. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Solunum Sistemi – İnsanda Solunum
  6. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – Dolaşım Çeşitleri
  7. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – İnsanda Dolaşım (şu anda okuduğunuz konu anlatımı)
  8. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – İnsanda Dolaşım #2
  9. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Vücudun Savunulması
  10. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Boşaltım Sistemi
  11. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Destek ve Hareket Sistemi
  12. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler
  13. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Duyu Organları
  14. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Endokrin Sistemi
  15. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Üreme Sistemi
  16. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Hayvanlarda Davranış

Konu Anlatımı

Karşılaştırma

Diğer

Terimler

Bu yazı bikifi.com adresinden yazdırılmıştır. Sitemizdeki taban puan ve başarı sıralamaları bilgileri ÖSYM verileri kullanılarak tarafımızca derlenmiştir. Tercih yaparken ilgili kılavuzları incelemeniz tavsiye edilir.