Burdasınız: Bikifi > Lise Ders Notları > Biyoloji Ders Notları > Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Destek ve Hareket Sistemi 2 / Kaslar

Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Destek ve Hareket Sistemi 2 / Kaslar

B) Kaslar

Uyarıyla birlikte kasılıp gevşeme özelliğine sahip olan dokulara kas denir. Kaslar vücut şeklinin korunmasında ve desteklenmesinde görev yaparlar. Dolaşım, sindirim, boşaltım sistemlerinde kaslardan oluşan organlar kullanılır. Kas hücrelerinin enerji ihtiyacı çok olduğu için hücrelerinde çok sayıda mitokondri bulunur.

Omurgasız hayvanlardan süngerlerde kas doku bulunmaz. Sölenterlerde ektoderm kökenli kaslar bulunur. Yassı solucanlarda ilk mezoderm kökenli kaslar bulunur.

Kas dokunun zarlarını sarkolemmasitoplazmalarına sarkoplazma denir. Kas hücrelerinin sarkoplazmasında kasılıp gevşeme özelliğini sağlayan telcikler bulunur. Bu telciklere miyofibril denir ve bu telcikler aktin ve miyozin adındaki proteinlerden meydana gelirler.

kas-dokusu

1) Kas Doku Çeşitleri

Omurgalılarda; çizgili, düz ve kalp kası olmak üzere 3 çeşit kas bulunur.

kas-cesitleri

A) Çizgili Kas

Çizgili kas hücreleri uzun silindir şeklindedir. Genellikle iskelete bağlı oldukları için iskelet kasları diye de adlandırılırlar. Çalışmaları somatik sinir sistemi tarafından istemli bir şekilde gerçekleştirilir. Hızlı hareket ederler, bu yüzden çabuk yorulurlar. Uzun süreli çalışmada hücrelere giden oksijen yetersiz kalırsa laktik asit fermantasyonu yaparak enerji üretir. Oksijen yeterli düzeye çıktığı anda tekrar oksijenli solunuma geçer.

Yapısında miyoglobin (içinde demir bulunur) olduğu için kırmızı renklidir. Ayrıca miyoglobinler oksijen depolar. Çizgili kaslarda aktin ve miyozin iplikleri düzenli aralıklarla dizildiğinden enine bantlaşma gösterir.

B) Düz Kas

Hücreleri mekik (iğ) şeklindedir. Çekirdekleri bir tane olup hücre ortasındadır. Otonom sinirlerle kontrol edilir. Kasılmaları yavaş, istem dışı, ritmik ve uzun sürelidir. Sadece oksijenli solunum yapar.

Yemek borusu, mide, bağırsak, atardamar, toplardamar, idrar kesesi ve soluk borusunda bulunur. Beyaz renklidir.

C) Kalp Kası

Adından da anlaşıldığı gibi kalpte bulunur. Düz kaslar gibi istemsiz çalışır ancak yapısı çizgili kaslar gibidir. Hızlı kasılır ve ritmik çalışır, yorulmaz. Kalbe şeklini verebilmek için yer yer dallanmıştır. Kasa kırmızı rengini veren miyoglobin taşır.

2) Kasların Kasılma Mekanizması

Kaslar uyartılar sayesinde kasılır. Bir kasın kasılmasını sağlayan minimum uyartı şiddetine eşik şiddeti denir. Eşik şiddetinin altında gelen uyartılarda kaslar uyartıya cevap vermez; ancak eşik şiddetine eşit veya eşik şiddetinden büyük uyartılara cevap verir. Bu duruma ya hep ya hiç kuralı denir.

esik-enerjisi

Bir kasın kasılma periyoduna, yani kasılıp gevşemesinden sonra tekrar ilk haline geri dönmesine, kas sarsı denir. Kas sarsını detaylıca incelersek;

kas-sarsı-evreleir

  1. Eşik enerjisini aşan bir uyartının gelmesiyle birlikte kasın kasılmaya başlaması (tepki verme süresi) bir miktar sürer. Bu evreye gizli evre denir.
  2. Kasılmanın başladığı an ile gevşemenin başladığı an arasındaki süreye kasılma evresi denir.
  3. Kasın gevşemeye başlaması ile tekrar ilk (uyartı gelmeden önceki) haline dönmesi arasındaki geçen süreye gevşeme evresi denir.

Bu evrelere ek olarak bir kas dokusunun kasılmalardan sonra bir süre dinlenmesi gerekir. Bu dinlenme sağlanamazsa yani kas sürekli uyarılara maruz kalırsa gevşemeye fırsat bulamaz ve sürekli kasılı kalır. Bu olaya  fizyolojik tetanoz denir. Halk arasında bu durum kramp olarak bilinir.

Ayrıca kaslarımız uyartılara daha hızlı tepki verebilmek için dinlenme sırasında hafif kasılı durumda bekler. Bu duruma kas tonusu denir.

Huxley Hipotezi

Kasların kasılma mekanizması Huxley hipotezi ile açıklanır. Bu hipoteze göre kasların kasılması; çizgili kası oluşturan açık bantlı aktin ve miyozin ipliklerinin birbiri üzerinde kayması ile sağlanmaktadır. Bu kayma hareketi sayesinde kasılma ve gevşeme gerçekleşmektedir.

Bir kas telciğine mikroskop altında baktığımızda açık ve koyu renkli bantlar gözükmektedir. Bu bantlar aktin ve miyozin proteinlerinin ışığı farklı oranlarda kırmasıyla oluşmaktadır. Bu bantları aşağıdaki görseli inceleyerek anlayabilirsiniz.

 

kas-kasilmasi-huxley-hipotezi

Kasılma Sırasında

  • I bandı daralır.
  • H bandı görülmez olur.
  • İki Z çizgisi arasındaki mesafe azalır.
  • Kasın boyu kısalır, eni artar.
Ortak Olaylar

  • A bandının boyu değişmez.
  • Kasılma sırasında kasın hacmi ve kütlesi değişmez.
  • Aktin ve miyozin ipliklerin boyu değişmez.
  • ATP harcanır. Bu yüzden ısı ve karbondioksit açığa çıkar.
Gevşeme Sırasında

  • I bandı uzar.
  • H bandı ortaya çıkar.
  • İki Z çizgisi arasındaki mesafe artar.
  • Kasın boyu ve eni normale döner.

3) Kimyasal Olarak Kas Kasılması

Kasların kasılması için uyartı alması gerekmektedir. Beyinden miyelinli sinirlerle uyarı kaslara iletilir. Kas hücreleri ile sinir hücreleri arasındaki sinapslara motor uç plağı denir.

  1. Sinir hücresi beyinden aldığı uyarıyla; motor uç plağına nörotransmitter dediğimiz bir takım kimyasallar salgılar.
  2. Nörotransmitter kimyasalları kas hücrelerinin Na+ iyonlarına geçirgenliğini arttırır. Bu sayede elektriksel bir değişim olur.
  3. Oluşan elektriksel değişim sayesinde Ca++ iyonları kasın kasılma birimleri arasına salgılanır.
  4. Ca++ iyonları miyozin üzerinde ATPaz enzimini aktifleştirir; böylece ATP, ADP + P ye dönüşerek yapısındaki enerjiyi kas hücresine verir.
  5. Açığa çıkan enerji ile aktin ve miyozin iplikleri birbiri üzerinde kayar, kas kasılır. (daha fazlası için “huxley hipotezi” başlığına bakın)
  6. Ca++ iyonlarının geri pompalanması sayesinde kas gevşer.

Kaslar enerjilerini ilk önce ATP’den karşılar. Uzun süreli çalışma sonrasında ATP yetmez ise enerji ihtiyaçlarını sırasıyla; kreatin fosfat, glikoz ve glikojen moleküllerinden karşılar.

Ayrıca kaslar, yeterli oksijen gelmediği durumlarda laktik asit fermantasyonu yapabilirler. Daha sonra -yeterli oksijen bulunduğunda- laktik asit geri tepkimeye girerek pirüvata dönüşür ve oksijenli solunum tepkimelerine pitüvat aşamasından devam eder.

Kreatin Fosfatın Kullanımı: Kreatin fosfat da bulunan fosfatın ADP’ye aktarılması sonucunda ATP ve kreatin üretilir ve kas hücresinin enerji ihtiyacı ATP’den karşılanır. Dinlenme sırasında kreatin, ödünç verdiği fosfatı ATP’den alarak tekrar kreatin fosfat molekülüne dönüşür.

4) Kaslarla İskelet Arasındaki İlişki

İskelet kasları kemiklere lifli bağ dokudan oluşan tendonlar ile bağlanmıştır. İskelet kaslarının bir tarafı kemiğe bağlanırken diğer tarafı hareketli bir ekleme ya da deriye bağlanır. Kasın kemiğe bağlandığı yere başlangıç noktası, ekleme bağlandığı yere de sonlanış noktası denir.

İskelet kasları çoğunlukla çiftler halinde çalışır. Çift kaslardan biri kasılırken diğeri gevşer. Bunlar birbirine zıt çalışırlar bu kaslara antagonist kaslar denir. Kol ve bacak kasları antagonist kaslardır.

Karın ve sırt kasları ise aynı anda kasılıp gevşeyerek çalışır. Bu kaslara da sinerjit kaslar denir.

Konu anlatımı serisinin devamı

  1. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi – Giriş ve Çeşitleri
  2. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi – Sindirim Organları
  3. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Sindirim Sistemi – Sindirim ve Emilim
  4. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Solunum Sistemi – Solunum Çeşitleri
  5. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Solunum Sistemi – İnsanda Solunum
  6. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – Dolaşım Çeşitleri
  7. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – İnsanda Dolaşım
  8. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Dolaşım Sistemi – İnsanda Dolaşım #2
  9. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Vücudun Savunulması
  10. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Boşaltım Sistemi
  11. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Destek ve Hareket Sistemi – İskelet
  12. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Destek ve Hareket Sistemi #2 – Kaslar (şu anda okuduğunuz konu anlatımı)
  13. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler
  14. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Duyu Organları
  15. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Endokrin Sistemi
  16. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Üreme Sistemi
  17. Hayvan Biyolojisi ve İnsan: Hayvanlarda Davranış

Konu Anlatımı

Karşılaştırma

Diğer

Terimler

Bu yazı bikifi.com adresinden yazdırılmıştır. Sitemizdeki taban puan ve başarı sıralamaları bilgileri ÖSYM verileri kullanılarak tarafımızca derlenmiştir. Tercih yaparken ilgili kılavuzları incelemeniz tavsiye edilir.