Dış Kuvvetler: Rüzgar

📅 14 Mayıs 2022|14 Mayıs 2022
Güncel
Dış Kuvvetler: Rüzgar

Konu Özeti

Rüzgar, aşındırma ve biriktirme yapabilen bir dış kuvvettir. Rüzgarların etkisi; rüzgarın hızına, taşınılan malzemenin boyutuna, bitki örtüsüne, yağış miktarına, zemin yapısına bağlı olarak farklılık göstermektedir.

Bu konuda
  • Rüzgar sayesinde oluşan yer şekillerini
  • Rüzgar aşınması ve biriktirmesinin nelere bağlı olduğunu
öğreneceksiniz.

Dış kuvvetler, enerjisini ve kaynağını güneşten alan kuvvetlere denir. Dış kuvvetler; akarsular, rüzgarlar, dalgalar, buzullar ve akıntılardır. İç kuvvetlerin etkisiyle oluşan yer şekilleri, dış kuvvetlerin etkisiyle biçimlenmekte, değişmekte ve bazen yok olmaktadır.

Yeryüzünü şekillendiren başlıca dış kuvvetler; çözülme, akarsular, yer altı suları (karstlaşma), dalga ve akıntılar, kütle hareketleri, rüzgarlar, buzullar ve canlılar olmak üzere sekize ayrılır.

Rüzgarların Oluşturduğu Yer Şekilleri

Rüzgarlar, kurak-yarı kurak iklim bölgelerinde ve bitki örtüsünün zayıf olduğu alanlarda etkilidirler. Çünkü bu bölgelerde toprak tanelidir ve kolaylıkla yerlerinden sökülerek taşınabilmektedir. Rüzgarlar; seyrek bitki örtüsü, şiddetli fiziksel çözülme ve diğer dış kuvvetlerin etkisiyle çeşitli aşınım ve birikim şekilleri oluşturmaktadır.

Rüzgarların etkisi; hıza, taşınılan malzemenin boyutuna, bitki örtüsüne, yağış miktarına, zemin yapısına bağlı olarak farklılık göstermektedir.

Rüzgar Aşındırması ile Oluşan Şekiller

Günlük sıcaklık farklarının fazla olduğu yerlerde fiziksel çözünme de fazladır. Rüzgarlar, bu yerlerde oluşan kırıntıları, tozları ve kumları havaya kaldırarak önlerine çıkan engelleri aşındırır.

Mantar Kaya

Şeytan masası olarak da bilinir. Kurak ve yarı kurak bölgelerde rüzgarların havaya kaldırdığı kum tanelerinin kayaların alt kısımlarını aşındırması ile oluşan mantar görünümlü kayalara denilmektedir.

Rüzgar Aşındırması ile Oluşan Şekillerden mantar kaya

Tafoni

Rüzgar kovuğu olarak da bilinir. Suda çözünebilen kayaçların bulunduğu yerlerde kayaçların çözünen kısımlarının rüzgar tarafından aşındırılması sonucunda oluşan oyuklara denilmektedir.

Rüzgar Aşındırması ile Oluşan Şekillerden tafoni

Yardang

Rüzgarlar tarafından yamaçlarda bulunan gevşek materyallerin aşındırılması ve taşınması sonucunda dirençli kayaların oluşturduğu pürüzlü, girintili çıkıntılı şekillerdir.

Rüzgar Aşındırması ile Oluşan Şekillerden yardang

Şahit Kaya

Rüzgarın kolay aşınan kaya ve tortulları aşındırması ve aşındırılan maddelerin başka yerlerde oluşturduğu şekillerdir. Farklı dirence ve aşınma özelliklerine sahip kaya ve tortulların bulunduğu yerlerde görülmektedir.

Rüzgar Aşındırması ile Oluşan Şekillerden şahit kaya

Hamada

Çöl kaldırımı olarak da bilinmektedir. İnce taneli malzemelerin taşınması ile geriye çakıl boyutunda kalan malzemenin oluşturduğu şekillerdir.

Rüzgar Aşındırması ile Oluşan Şekillerden hamada

Rüzgar Biriktirmesi ile Oluşan Şekiller

Rüzgarların hızının azalması ile taşıma güçleri de azalır. Böylece taşınan kumlar, tozlar ve çakıllar yere çöker.

Barkan

Rüzgarların hilal şeklinde oluşturduğu kum tepelerine denir. Rüzgarların hızına göre yer değiştirirler. Tropikal ve karasal çöllerde yaygın olarak görülür.

Rüzgar Biriktirmesi ile Oluşan Şekillerden barkan

Kumullar

Rüzgarların taşıdığı kumları, hızının kesildiği yerlere veya bir engelin gerisinde biriktirmesi ile oluşan kum tepeciklerine denir. Çöllerde, okyanus veya denizlerin rüzgara açık kıyılarında görülür.

Rüzgar Biriktirmesi ile Oluşan Şekillerden kumullar

Lös

Kurak ya da yarı kurak bölgelerde rüzgarın taşıdığı ince boyuttaki malzemelerin hızının azaldığı yerlerde biriktirmesi ile oluşan depolardır. Taşınmış topraklar grubuna girerler ve verimli topraklardır.

Rüzgar Biriktirmesi ile Oluşan Şekillerden lös

ÖZET BİLGİ:

  • Rüzgarın aşındırması ile oluşan şekiller: Mantar kaya, tafoni, yardang, şahit kayadır.
  • Rüzgarın biriktirmesi ile oluşan şekiller: Barkan, kumul, lös
İnstagramdan Bikifi'yi Takip Et
Benzer İçerikler
İklim Elemanı: Rüzgarlar ve Özellikleri
Güncel
Coğrafya

İklim Elemanı: Rüzgarlar ve Özellikleri

İçeriğe Git
Dış Kuvvetler: Akarsular
Güncel
Coğrafya

Dış Kuvvetler: Akarsular

İçeriğe Git
Dış Kuvvetler: Karstik Araziler ve Buzul
Güncel
Coğrafya

Dış Kuvvetler: Karstik Araziler ve Buzul

İçeriğe Git
Dış Kuvvetler: Dalga, Akıntılar ve Kıyılar
Güncel
Coğrafya

Dış Kuvvetler: Dalga, Akıntılar ve Kıyılar

İçeriğe Git
İç Kuvvetler
Güncel
Coğrafya

İç Kuvvetler

İçeriğe Git
Kayaçlar
Güncel
Coğrafya

Kayaçlar

İçeriğe Git
Copyright © 2022 Bikifi
Star Logo
tiktok Logo
Pinterest Logo
Instagram Logo
Twitter Logo