1. Bikifi
  2. Lise Ders Notları
  3. Türk Dili ve Edebiyatı Ders Notları
  4. Makale Türleri ve Özellikleri

Makale Türleri ve Özellikleri

Makale, bir düşünceyi, tezi kanıtlamak, savunmak için spor, bilim, siyaset, edebiyat, coğrafya, tarih, tıp, ekonomi, sosyoloji, felsefe vb. birçok alanda yazılan açıklayıcı ve yorumlayıcı nitelik taşıyan yazılara verilen addır.

Makale Özellikleri

  • Öne sürülen düşünceyi veya tezi kanıtlamayı esas alır.
  • Genellikle gazete veya dergilerde yayınlanırlar.
  • Makaleyi konusunda uzman olan kişilerin yazması gerekir.
  • Nesnel bir anlatım söz konusudur.
  • Özetleme, alıntılama sıkça kullanılır. Alıntılarda kaynak gösterilmelidir.
  • Örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme, tanımlama gibi düşünceyi geliştirme yollarına sıkça başvurulur.
  • Makalelerde dil göndergesel işlevde kullanılır.
  • Makalelerde çokça bilimsel terimler kullanılır.
  • Makalelerin konu yelpazesi oldukça geniştir. Birçok alanda yazılabilir.
  • Kapalı anlatıma, mecazlara, söz sanatlarına, dolaylı anlatıma başvurulmaz. Anlatım açık olmalı ve düşünce doğrudan anlatılmalıdır.
  • Makale yazarının açıklama, eleştiri, bilgilendirme, savunma gibi birçok amacı bulunabilir.
  • Dünya edebiyatında makale, gazete türünün gelişmesine bağlı olarak 18. yüzyılda ortaya çıkmıştır.

Makalenin Bölümleri

Makaleler giriş, gelişme ve sonuç olmak üzere 3 bölümden oluşur.

Giriş: En kısa bölümdür. Yazar düşüncesini bu bölümde öne sürer.

Gelişme: Giriş bölümünde verilen düşünce detaylıca anlatılır. Yazar eleştiri, kıyaslama, belgeler ve alıntılara dayanarak düşünceyi destekler. En uzun bölümdür.

Sonuç: Makalede bahsedilen düşüncenin bir sonuca bağlandığı aşamadır.

Makale Türleri

Makaleler; bilimsel makale, edebi makale ve gazete makaleleri olmak üzere 3’e ayrılır.

Bilimsel Makaleler

  • Bilimsel konularda yazılan; araştırmalarla, deneylerle desteklenen bir düşünceyi, tezi kanıtlama amacı bulunan yazılardır.
  • Bilimsel terimler oldukça fazladır.

Bilimsel Makalenin Yapı Bakımından İncelenmesi

Bilimsel makaleler başlık, özet, giriş, yöntem, bulgular, sonuç ve tartışma, kaynakça olmak üzere 7 bölümden oluşmaktadır.

Başlık: Hedef okuyucu kitlesine ulaşması için metnin içeriğini özetleyen kısa bir başlık olmalıdır.

Özet: Genel olarak metnin içeriğiyle ilgili bilgi verilen, araştırmanın amacı, kapsamı ile ilgili detaya girmeden kısaca özetlendiği, anahtar kelimelerin de yazıldığı bölümdür.

Giriş: Makale hakkında temel bilgilerin verildiği, geçmişte yapılan benzer araştırmalar, tarihçe gibi kısımlardan oluşan bölüme giriş bölümü denir.

Yöntem: Makalede yer alan araştırmada hangi araç gereçlerin kullanıldığı, hangi yöntemin neden belirlendiğinin açıklandığı bölümdür.

Bulgular: Araştırmada elde edilen bulguların okuyucuya aktarıldığı bölümdür.

Sonuç ve Tartışma: Elde edilen bulgular sonucunda değerlendirme yapıldığı, önceden yapılmış benzer araştırmalarla ilgili kıyaslamanın yer aldığı ve bunların bir sonuca bağlandığı bölümdür.

Kaynakça: Makalenin en sonundaki kaynakça bölümünde, yapılan araştırmaların kaynaklarının isimleri yer alır. Makalenin diğer bölümlerinde verilen bilgilerin “(…)” parantez işaretleri kullanılarak hangi kaynaklardan alındığı gösterilir. Örneğin:

“… dermatolojik komplikasyonlara neden olabilir (3, 15).”

Edebi Makaleler

  • Edebiyat, sanat, dil vb. konularda yazılan makalelere edebi makale denir.
  • Yazarın toplumsal, politik vb. konularda yazdığı kendi görüşünü bildirdiği, açıkladığı yazılardır.
  • Bilimsel makalelerde birden fazla anlama gelebilecek ifadeler yer almaz ancak edebi makalelerde yer alır.

Gazete Makaleleri

  • Gazete makalelerinin yazılma amacı toplumu bilgilendirmektir.
  • Gazete makalelerinde özet, giriş, yöntem, bulgular, sonuç ve tartışma, kaynakça bölümleri bulunmaz.
  • Yazar kendi görüşünü, fikrini savunur, değerlendirme yapar.
  • örnekleme, karşılaştırma, benzetme gibi düşünceyi geliştirme yollarına başvurulur, deyim atasözü ve alıntılarda yararlanılır.

Makalelerde Bulunması Gereken Bölümler

  1. Yazar adı ve soyadı
  2. Makalenin yayınlanma tarihi
  3. Makale adı, dergi adı
  4. Cilt numarası
  5. Sayısı
  6. Sayfa numaraları

Türk Edebiyatında Makale

  • Makale türü Tanzimat döneminde batıdan, gazete ile edebiyatımıza girmiş bir türdür.
  • Türk edebiyatındaki ilk makale Şinasi’nin 1860 yılında Tercüman-ı Ahval gazetesinde yayımladığı “Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi” adlı makaledir.
  • Ziya Paşa‘nın 1868 yılında yayımladığı “Şiir ve İnşa” makalesi de döneminde oldukça ses getiren bir makaledir.
  • Ömer Seyfettin‘in yazdığı ve Genç Kalemler dergisinin ilk sayısında yer alan, “Yeni Lisan” adlı imzasız makalesi Milli edebiyatın dil anlayışını ortaya koyan bir makaledir.
  • Hüseyin Cahit Yalçın 1901 yılında Servet-i Fünun dergisinde “Edebiyat ve Hukuk” adlı makaleyi yayımlamıştır. Makalenin yayımlanmasıyla beraber Servet-i Fünun dergisi kapatılmıştır.
  • Tanzimat döneminde; Şinasi, Namık Kemal ve Ahmet Mithat Efendi, Ziya Paşa makale türünde önemli eserler vermiştir.
  • Cumhuriyet döneminde; Mehmet Kaplan, Ahmet Kabaklı, Yahya Kemal, Peyami Safa, Yaşar Nabi Nayır, Ali Canip Yöntem gibi isimler makale türünde önemli eserler vermiştir.
  • Türk edebiyatındaki önemli makaleler ve yazarları:
    • Şinasi “Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi”
    • Ziya Paşa “Şiir ve İnşa”
    • Ömer Seyfettin “Yeni Lisan”
    • Hüseyin Cahit Yalçın “Edebiyat ve Hukuk”
    • Cenap Şahabettin “Evrak-ı Eyyam”, “Nesr-i Harp”, “Nesr-i Sulh”
    • Namık Kemal “Lisan-ı Osmaninin edebiyatı hakkında bazı mülahazatı şamildir”, “Mes Prisons Muahezenamesi”, “Renan Müdafaanamesi”, “Terakki”, “Maarif”, “Hürriyet-i Efkar”
    • Ziya Gökalp “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak”
    • Yahya Kemal Beyatlı “Aziz İstanbul”
    • Hasan Ali Yücel “Pazartesi Konuşmaları”, “İyi Vatandaş İyi İnsan”
    • Ahmet Hamdi Tanpınar “Edebiyat Üzerine Makaleler”
    • Halit Ziya Uşaklıgil “Sanata Dair”
    • Süleyman Nazif “Çal Çoban Çal”

Gazete Çevresinde Gelişen Metinler Konu Listesi

  1. Makale
  2. Deneme
  3. Sohbet (Söyleşi)
  4. Fıkra (Köşe Yazısı)
  5. Eleştiri (Tenkit)
  6. Röportaj
  7. Haber Metni