Kovalent ve İyonik Bileşiklerin Adlandırılması

📅 31 Ekim 2017|06 Eylül 2022
Güncel
Kovalent ve İyonik Bileşiklerin Adlandırılması

Konu Özeti

İyonik ve kovalent bileşikleri adlandırırken sistematik adlandırma kullanılır. Sistematik adlandırma sayesinde adlandırılması yapılan bileşiğin sadece adına bakılarak kimyasal yapısı hakkında bilgi sahibi olunur ve karmaşıklık en aza iner. İyonik ve kovalent bileşikler farklı yöntemlerle isimlendirilir.

Bu konuda
  • İyonik ve kovalent bileşiklerin genel adlandırma yöntemlerini ve özel durumlarını
  • Latince ön ekleri
öğreneceksiniz.

İyonik ve kovalent bileşikleri adlandırırken sistematik adlandırma kullanılır. Sistematik adlandırma sayesinde adlandırılması yapılan bileşiğin sadece adına bakılarak kimyasal yapısı hakkında bilgi sahibi olunur ve karmaşıklık en aza iner. İyonik ve kovalent bileşikler farklı yöntemlerle isimlendirilir.

İyonik Bileşiklerin Adlandırılması

İyonik bileşikleri oluşturan atomlarda meydana gelen elektron alış-verişinden dolayı elektron veren atoma katyon, elektron alan atoma anyon denir. Katyonlar elektron verdikleri için + yüklü, anyonlar ise elektron aldıkları için – yüklü olurlar. İyonik bileşikler adlandırılırken önce bileşikteki katyonun adı sonra da anyonun adı söylenir. Katyonların okunuşu elementin okunuşuyla aynıdır; ancak anyonlar okunurken elementin adının sonuna “-ür” eki eklenir. Böylece sofra tuzu olarak kullanılan NaCl bileşiği “sodyum klorür” şeklinde okunur. Buna bir istisna olarak oksijen oksit olarak isimlendirilir. Aşağıdaki görselde sıkça kullanılan katyon ve anyonları görebilirsiniz.

Sık Kullanılan Katyonlar Tablosu

+1 Yüklü+2 Yüklü+3 Yüklü+4 Yüklü
Hidrojen, H+Berilyum, Be+2Alüminyum, Al+3Kurşun(IV), Pb+4
Lityum, Li+Magnezyum, Mg+2Krom(III), Cr+3Kalay(IV), Sn+4
Sodyum, Na+Kalsiyum, Ca+2Arsenik(III), As+3
Potasyum, K+Çinko, Zn+2Antimon(III), Sb+3
Bakır(I), Cu+Bakır(II), Cu+2Bizmut(III), Bi+3
Gümüş, Ag+Demir(II), Fe+2Demir(III), Fe+3
Cıva(I), Hg+Cıva(II), Hg+2
Amonyum, NH4+Kadmiyum, Cd+2
Nikel, Ni+2

Sık Kullanılan Anyonlar Tablosu

-1 Yüklü-2 Yüklü-3 Yüklü
Florür, F-1Sülfür, S-2Nitrür, N-3
Klorür, Cl-1Oksit, O-2Fosfür, P-3
Bromür, Br-1Peroksit, O2-2
İyodür, I-1

Çok Atomlu İyonlarla Oluşan Bileşikler

İki veya daha fazla atomdan oluşan iyonlara çok atomlu iyonlar denir. Çok atomlu iyonlarla oluşan iyonik bileşiklerin isimlendirmesi yine önce katyon, sonra anyon adı söylenerek yapılır. Örneğin KClO3 bileşiği K+ (potasyum) ve ClO3 (klorat) iyonlarından oluşmaktadır. Bu bileşiğin adlandırılması potasyum klorat şeklindedir. Aşağıdaki görselde sıkça kullanılan çok atomlu iyonları görebilirsiniz.

Çok Atomlu İyon AdıFormülü
AmonyumNH4+
AsetatC2H3O2
KarbonatCO3-2
SiyanürCN
KromatCrO4-2
DikromatCr2O7-2
FosfatPO4-3
Hidrojen FosfatHPO4-2
Dihidrojen FosfatH2PO4
SülfitSO3-2
SülfatSO4-2

İyonik Bileşiklerin Formüllerinin Yazılması

İyonik bir bileşiğin adını ve bileşikteki iyonların yüklerini bildiğimizde bileşiğin kimyasal formülünü yazabiliriz. Formül yazılırken şu kurallara dikkat edilir;

  • Önce katyon, sonra anyon yazılır
  • Toplam yük miktarı sıfır olmak zorundadır.
  • Yük miktarının sabit kalması için Ax+ kayonu ve By- anyonundan oluşan bir bileşik AyBx şeklinde ifade edilir.
  • Eğer x ve y ler arasında sadeleşme yapılabiliyorsa sadeleşme yapılır.
  • Eğer bileşikte çok atomlu iyon varsa çok atomlu iyon parantez içinde yazılır. Örneğin Fe+3 ile SO4-2 iyonlarından oluşan bir iyonik bileşik şu şekilde gösterilir: Fe2(SO4)3 – Demir (III) Sülfat

İyonik Bileşiklerin Adlandırma Örnekleri

METAL ADI + AMETAL ADI + ÜR ile adlandırılan bileşiklerin örnekleri:

  • Ba3N → Baryum nitrür
  • CaS → Kalsiyum sülfür
  • NaC → Sodyum karbür
  • AlP → Alüminyum fosfür
  • KH → Potasyum hidrür

METAL ADI + KÖKÜN ADI şeklinde adlandırılan bileşiklerin örnekleri:

Ca+2  +  CO3-2 → CaCO3

Kalsiyum iyonu ve Karbonat iyonu bir araya gelerek Kalsiyum karbonat oluşturur.

  • Al2(SO4)3 → Alüminyum sülfat
  • Mg(OH)2 → Magnezyum hidroksit
  • NaCN → Sodyum siyanür

Eğer iki kök yan yana gelip bir bileşik oluşturuyorsa bunu da şu şekilde adlandırırız. İki kökün oluşturduğu bileşikler adlandırılırken önce pozitif (+) yüklü kökün adı sonra negatif (-) yüklü kökün adı okunur.

NH4+ + SO4-2 → (NH4)2SO4

Amonyum kökü ile Sülfat kökü bir araya gelerek Amonyum sülfat oluşturur.

  • NH4NO3 → Amonyum nitrat
  • (NH4)3PO4 → Amonyum fosfat

Metal birden fazla iyon yüküne sahip olabiliyorsa (demir II ve demir III gibi) metalin adının yanına o metalin bileşikteki yükünün sayısal değeri parantez içerisinde Romen rakamıyla belirtilir.

  • FeO → Demir (II) oksit
  • Fe2O3 → Demir (III) oksit
  • FeSO4 → Demir (II) sülfat
  • Fe2(SO4)3 → Demir (III) sülfat
  • CuCl → Bakır (I) klorür
  • CuCl2 → Bakır (II) klorür

Kovalent Bileşiklerin Adlandırılması

Kovalent bağlı bileşikler de iyonik bağlı bileşiklere benzer bir şekilde adlandırılır. Kovalent bağlı bileşiklerde elektronegatifliği az olan element, katyon gibi; elektronegatifliği çok olan element ise anyon gibi davranır ve bu şekilde isimlendirmelere dahil olurlar. Ancak ametaller atomlarını birden fazla değer alabildiği için birbirleriyle farklı oranlarda bileşik yapabilirler. Örneğin NO, NO2, N2O4 gibi kovalent bileşikler oluşabilir. Bu şekilde oluşan her bir kovalent bileşiğin adlandırması farklıdır ve sadeleştirme yapılmaz. Bu yüzden kovalent bileşikleri isimlendirirken latince sayılar ön ek olarak kullanılır.

SayıLatince AdıSayıLatince Adı
1mono6heksa
2di7hepta
3tri8okta
4tetra9nona
5penta10deka

Bileşiklerin adlandırılmasında aşağıdaki gibi bir formül uygulanmaktadır.
Birinci ametalin sayısı + birinci ametalin adı + ikinci ametalin sayısı + ikinci ametalin adı

Latince Ön Ekler Hakkında Bazı Kurallar

  • Bu ön ekler kullanılarak oluşturulan kovalent bileşiklerde ses uyumları uygulanmaktadır. Yani CO bileşiği, “karbon monooksit” yerine “karbon monoksit” şeklinde adlandırma yapılmaktadır.
  • Ses uyumu kuralı N2O4 gibi bileşiklerde de geçerlidir. Adlandırma dizaot tetraoksit şeklinde değil, diazot tetroksit şeklinde yapılır.
  • Hidrojenin halojenlerle oluşturduğu bileşikler adlandırılırken, halojenin önüne mono ön eki koyulmaz. Örneğin HF bileşiği hidrojen florür şeklinde adlandırılır. (Bunun nedeni hidrojenlerin halojenlerle yaptığı bütün bileşiklerde sabit bir yükünün olması)

Kovalent Bileşiklerin Adlandırılma Örnekleri

Birinci ametalin sayısı bir ise mono ön eki okunmaz.

  • CO → Karbon monoksit
  • CO2 → Karbon dioksit
  • NO → Azot monoksit
  • N2O5 → Diazot pentaoksit
  • N2O → Diazot monoksit
  • PCl3 → Fosfor triklorür
  • SF6 → Kükürt heksaflorür

Kural dışı adlandırmada bileşikler genellikle yaygın isimleriyle isimlendirilmektedirler. Aşağıdaki tabloda bazı bileşiklerin yaygın isimleri verilmiştir.

  • H2O → Su
  • CaCO3 → Kireç taşı
  • HCl → Tuz ruhu
  • NaCl → Yemek tuzu
  • KOH → Potas kostik
  • KNO3 → Güherçile
  • NH3 → Amonyak
  • CaO → Sönmemiş kireç
  • HNO3 → Kezzap
  • H2SO4 → Zaç yağı
  • HCOOH → Karınca asidi
  • NaOH → Sud kostik
İnstagramdan Bikifi'yi Takip Et
Benzer İçerikler
Aminler
Güncel
Kimya

Aminler

İçeriğe Git
Kimyanın Sembolik Dili ve Adlandırma
Güncel
Kimya

Kimyanın Sembolik Dili ve Adlandırma

İçeriğe Git
Fonksiyonel Gruplar
Güncel
Kimya

Fonksiyonel Gruplar

İçeriğe Git
Çok Fonksiyonlu Bileşikler: Aminoasitler ve Karbonhidratlar
Güncel
Kimya

Çok Fonksiyonlu Bileşikler: Aminoasitler ve Karbonhidratlar

İçeriğe Git
Elektromanyetik Işınların Dalga ve Tanecik Karakteri
Güncel
FizikKimya

Elektromanyetik Işınların Dalga ve Tanecik Karakteri

İçeriğe Git
Periyodik Sistem – S, P, D, F Blokları
Güncel
Kimya

Periyodik Sistem – S, P, D, F Blokları

İçeriğe Git
Copyright © 2022 Bikifi
Star Logo
tiktok Logo
Pinterest Logo
Instagram Logo
Twitter Logo