Dalgalar

📅 02 Ağustos 2021|29 Ağustos 2022
Güncel
Dalgalar

Konu Özeti

Dalga, titreşim hareketi ile ortama aktarılan enerjinin, bir yerden başka bir yere iletilirken esnek ortamda oluşan şekil değişmidir. Dolayısıyla dalga hareketi enerjinin yayılması ile ilgili yollardan birisidir. Bir ortamda dalga oluşması için mutlaka bir dalga kayağına ihtiyaç vardır.

Bu konuda
  • Dalgayı tanımlayan dalga boyu, frekans, genlik ve dalganın yayılma hızı gibi kavramları
  • Dalgaların çeşitlerini ve özelliklerini
öğreneceksiniz.

Titreşim

Bir denge konumu etrafında eşit mesafedeki iki nokta arasında gidip gelme hareketine titreşim denir. Başka bir ifade ile, bir denge noktası etrafında eşit uzaklıktaki iki nokta arasındaki salınımlar titreşimdir. Dalga ve titreşim hareketi oldukça ilişkilidir.

Dalga

Esnek bir ortamda, oluşturulan bir sarsıntının ya da titreşimin bir noktadan diğer noktalara iletilmesine dalga denir. Dalga hareketi aynı zamanda enerji iletimidir. Durgun bir suya düşen cismin oluşturduğu sarsıntı etrafa su dalgası olarak yayılır. Stadyumlarda seyircilerin sırasıyla yerinden kalkıp oturarak oluşturduğu görüntüye uzaktan bakıldığında hareket eden bir dalga gözlenir. Bu örnekte de olduğu gibi, dalga hareketlerinde, titreşen maddeler yerlerinden ayrılmazlar.

Titreşim hareketi ile ortaya çıkan enerji, madde aktarımı olmadan bir ortamdan başka bir ortama şekil değişikliği olarak aktarılır. Bu titreşimler ve sarsıntı sonucu enerji aktarımı ile oluşan harekete dalga hareketi denir.

Durgun bir su yüzeyine düşen bir cisim, su yüzeyinde dalga hareketi oluşturur. Bir ucu sabitlenen gergin sarmal yayın diğer serbest ucunda oluşturulan sarsıntı dalga şeklinde ilerler.

  • Esnek bir ortamda oluşturulan sarsıntıya dalga denir.
  • Dalga hareketinde yayılan ortam değil enerjidir.
  • Dalga hareketinin oluşması için bir ortam gereklidir. (yay, su, hava …)
enine dalga ve boyuna dalga

Enine Dalga

Dalganın üzerindeki noktaların titreşim doğrultusu, dalganın ilerleme doğrultusuna dik ise enine dalga olarak adlandırılır.

Boyuna Dalga

Dalganın üzerindeki noktaların titreşim doğrultusu, dalganın ilerleme doğrultusuna paralel ise boyuna dalga olarak adlandırılır.

Hem Enine Hem Boyuna Dalga

Dalganın üzerindeki noktaların titreşim doğrultusu, dalganın ilerleme doğrultusuna hem dik hem paralel ise hem enine hem boyuna dalga denir.

Titreşim doğrultusuna göre dalga çeşitleri aşağıdaki tabloda görülmektedir.

Enine DalgaBoyuna DalgaHem Enine Hem Boyuna Dalga
– Yay
– Deprem
– Elektromanyetik
– Yay
– Deprem
– Ses
– Su
– Deprem

Dalgalarla İlgili Temel Kavramlar

Dalga hareketini daha iyi anlamak için tüm dalga çeşitlerinde bulunan periyot, frekans ve dalga boyu gibi temel kavramları tanımlamak ve anlamak gereklidir.

Periyot (T)

Bir tam dalganın oluşması için geçen süreye veya bir noktadan ardışık iki dalga çukuru ya da iki dalga tepesinin geçmesi için geçen süreye periyot denir. Periyot T ile gösterilir. Birimi saniye (s) dir.

Frekans (f)

Birim zamanda oluşan dalga sayısına frekans denir. Frakans (f) sembölü ile gösterilir ve birimi s-1=Hertz dir. Frekansa kaynağın dalga üretme hızı da denir.

  • Periyot ile frekans arasında aşağıdaki gibi bie ilişki vardır.

  • Periyot ve frekans dalga kaynağına bağlıdır. Ortamın değişmesi bu nicelikleri etkilemez.

Dalga Boyu (λ)

Ardışık iki dalga çukuru ya da iki dalga tepesi arasındaki yatay uzaklığa dalga boyu denir. Dalga boyu sembölü ile gösterilir. Dalga boyunun birimi metre (m) dir.

dalganın üzerinde genlik ve dalga boyunun gösterimi

Hız (v)

Dalganın birim zamandaki yer değiştirmesine hız denir. Dalganın hızı yayıldığı ortama bağlıdır.

  • v: Dalga hızı (m/s)
  • :Dalga boyu (m)
  • T: Periyot (s)
  • f: Frekans (Hz)

Anlatılanlardan hareketle dalgaların periyodunun veya frekansının sadece kaynağa, hızının sadece ortamın özelliğine, dalga boyunun ise hem ortama hem de kaynağa bağlı olduğu sonucuna varılabilir.

Genlik (y)

Bir atma tepesinin ya da çukurunun dalganın denge konumuna olan uzaklığına genlik denir. Birimi metredir. Genlik, kaynağın dalga oluştururken denge konumundan ne kadar uzaklaştığıyla ilgilidir bu yüzden sadece kaynakla ilgilidir. Dalganın genliği dalganın taşıdığı enerji ile doğru orantılıdır. Genliğin görsel olarak gösterimi üstte verilmiştir.

Atma

Ani titreşimle oluşan kısa süreli dalgaya atma denir. Aşağıdaki şekil a ve b’de yay üzerinde oluşan atmalar gösterilmiştir.

Atmalar ve atmanın çeşiteri

Dalgaların Enerjileri

Dalgalar hızından dolayı kinetik enerjiye ve genliğinden dolayı da potansiyel enerjiye sahiptir. Bütün dalgalar bu iki enerjinin toplamı olan mekanik enerjiyi aktarır. Dalgalar enerji aktarım şekline göre mekanik ve elektromanyetik olarak ikiye ayrılır.

Mekanik dalgalar

Mekanik dalgalar bir kaynak tarafından maddesel ortamda oluşturulan dalgalardır. Bu dalgalarda enerji taneciklerin titreşimi ile birbirine aktarılır. Mekanik dalganın yayılması için maddesel ortama ihtiyaç vardır. Ancak yayılan ortam değil, enerjidir. Mekanik dalgalar, katı, sıvı, gaz ortamlarında yayılabilirler. Deprem (sismik), yay, su, ses dalgaları mekanik dalgalardır.

Elektromanyetik dalgalar

Elektromanyetik dalgalar elektrik ve manyetik yüklerin ivmeli hareketi sonucunda yayılan dalgalardır. Bu dalgaların yayılması için ortama ihtiyaç yoktur. Görünür ışık, radyo dalgaları, mikro dalga, kızılötesi ışık, X ışınları, gama ışınları elektromanyetik dalgalardır.

Taşıdığı Enerji Çeşidine Göre Dalgalar

Mekanik DalgalarElektromanyetik Dalgalar
YayRadyo dalgaları
SuMikrodalga
SesKızılötesi ışınlar
DepremGörünür ışın
Morötesi ışınlar
X ışınları
Gama ışınları

Temel kavramlar ile ilgili aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz. Eğer isterseniz altyazı ayarlarından otomatik olarak Türkçeye çevirebilirsiniz.

İnstagramdan Bikifi'yi Takip Et
9 Hafta📂 10. Sınıf Fizik
Benzer İçerikler
Su Dalgalarında Kırınım ve Girişim
Güncel
Fizik

Su Dalgalarında Kırınım ve Girişim

İçeriğe Git
Su Dalgaları
Güncel
Fizik

Su Dalgaları

İçeriğe Git
Basit Harmonik Hareket
Güncel
Fizik

Basit Harmonik Hareket

İçeriğe Git
Enerji ve Hareket
Güncel
Fizik

Enerji ve Hareket

İçeriğe Git
Elektromanyetik Dalgalar
Güncel
Fizik

Elektromanyetik Dalgalar

İçeriğe Git
İş – Güç – Enerji
Güncel
Fizik

İş – Güç – Enerji

İçeriğe Git
Copyright © 2022 Bikifi
Star Logo
tiktok Logo
Pinterest Logo
Instagram Logo
Twitter Logo