Burdasınız: Bikifi > Lise Ders Notları > Biyoloji Ders Notları > Canlıların Ortak Özellikleri

Canlıların Ortak Özellikleri

canlilarin-ortak-ozellikleri

Canlı organizmalar arasında çok fazla farklılık olmasına rağmen bir çok ortak yönler bulunmaktadır. Bunlara canlıların ortak özellikleri denir. Bir nevi canlı olma şartlarıdır (aşağıdaki herhangi bir madde sağlanmazsa o organizmaya canlı diyemeyiz). Canlıların ortak özellikleri;

  • Solunum yapmak
  • Beslenmeyi sağlamak
  • Çevresel uyarılara tepki vermek
  • Hareket etmek
  • Büyümek ve gelişmek (metabolik aktivite)
  • Hücresel yapıda olmak
  • Boşaltım yapmak
  • Üreme ve çoğalma
  • Bulundukları ortama uyum sağlamak (adaptasyon)

şeklinde sıralanır.

1) Solunum Yapmak

Biyoloji dersinde; solunum yapma terimini insanların nefes alıp vermesini ifade etmek için değil hücrelerin ATP sentezlemesini ifade etmek için kullanırız. Yani her hücrenin kendi enerjisini üretmesi solunum yapmak demektir. Bazı kaynaklarda “hücresel solunum” olarak da ifade edilir.

Solunum kendi içerisinde oksijenli solunum ve oksijensiz solunum olmak üzere ikiye ayrılır. Oksijenli solunumda hücrenin ürettiği ATP miktarı, oksijensiz solunumda hücrenin ürettiği ATP miktarından oldukça fazladır. Her canlı türü solunum yapar, ancak oksijenli ve oksijensiz solunum canlının gelişmişlik düzeyine göre değişir. Örneğin bazı bakteriler oksijensiz solunum yaparken, insan hücreleri oksijenli solunum yapar. İlerleyen konularda detaylı olarak bu konuyu işleyeceğiz.

2) Beslenmeyi Sağlamak

Vücudun yapım ve onarımı, büyüme ve enerji üretme amaçları için, gerekli olan besinlerin temin edilmesine beslenme denir. Beslenme kendi içinde ikiye ayrılır:

I) Ototrof (üretici) Canlı: Organik besinlerini kendisi üreten canlılara ototrof (üretici) canlılar denir. İnorganik maddelerini dış ortamdan alırlar. Örneğin ağaçlar ototrof canlılardır.

II) Heterotrof (tüketici) Canlı: Organik ve inorganik maddelerini dış ortamdan alan canlılardır. Beslenmek için diğer canlılara bağımlıdır. Örneğin insanlar heterotrof canlılardır.

Bitkinin tepki vermesi örneği

Bitkinin tepki vermesi örneği

3) Çevreye Tepki Verme

Her canlı yaşadığı ortamla sürekli temas halindedir. Bu temas süresinde gerçekleşen çevresel değişikliklere tepki verir. Çevresel ortamdaki değişimler sayesinde uyarı oluşur. Tüm canlılar ise bu uyarılara tepki verir.

Bitki gibi nispeten tepkisiz gibi gözüken canlılar da çevreye tepki verirler. Bitki gövdelerinin yer çekiminin tersine yönelmesi köklerinin ise yer çekimine doğru yönelmesi bir tepki hareketi olarak yorumlanır. Bitki hareketlerini ilerleyen konularda detaylıca göreceğiz.

4) Hareket Etme

Canlılar yaşadıkları ortamda hareket edebilme yeteneğine sahiptir.  Canlılarda “pasif hareket” ve “aktif hareket” olmak üzere iki çeşit hareket vardır. İnsanlar ve hayvanlar aktif olarak hareket eden canlı türleridir. Bitkiler ise aktif hareket edemezler, hormonları ve ışığa-suya yönelme istekleri ile pasif olarak hareket ederler.

5) Büyüme – Gelişme ve Metabolizmayı Gerçekleştirme

Canlıların yapısını oluşturan hücrelerin sayıca ve hacim olarak artmasına büyüme denir. Büyüme olayı besinlerin solunum ile yakılması sonucu gerçekleşir.

Dışarıdan alınan besinlerin hücrede kullanılması ve enerji oluşturulmasını içeren olayların tümüne metabolizma (metabolizma=anabolizma+katabolizma) denir. Metabolizma; anabolizma (yapım tepkimeleri) ve katabolizma (yıkım tepkimeleri) olarak 2’ye ayrılır. Anabolik ve katabolik tepkimeler hücrenin hayatı boyunca devam eder.

  • Anabolik olaylar > Katabolik olaylar –> Canlı büyür.
  • Anabolik olaylar = Katabolik olaylar –> Büyüme durur (Yetişkinlik)
  • Anabolik olaylar < Katabolik olaylar –> Yaşlanma

6) Hücresel Yapıda Olma

Bütün canlılar yapısal ve işlevsel bakımdan en küçük yapı birimi olan hücrelerden oluşur. Bazı canlılar sadece bir hücreden oluşur. Bu canlılara tek hücreli canlılar denir. Örneğin öglena, amip ve paramesyum tek hücreli canlılardır.

Bazı canlılar (hayvanlar ve bitkiler) ise çok sayıda hücrenin belirli bir organizasyon ile bir araya gelmesi sonucu oluşmuştur. Bu canlılara çok hücreli canlılar denir. Çok hücreli canlılar çok fazla hücreden oluştuğu için belirli miktarlarda farklılaşarak aynı işi yapan hücreleri oluşturur, bu hücre yığınları ise organları oluşturur. Bu sayede çok hücreli canlılarda hücreler arasında bir iş birliği vardır.

7) Boşaltım Yapma

Bir hücreli ya da çok hücreli canlılarda metabolizma sonucunda oluşan atık maddelerin organizmadan uzaklaştırılmasına boşaltım denir. İnsanlar ve hayvanlar; terleme ve idrar yoluyla boşaltım yaparlar. Dışkılama bir boşaltım değil; sindirilmeyen besinlerin atılmasıdır. Dışkı metabolizma sonucu oluşmaz.

8) Üreme ve Çoğalma

Nesillerin devamlılığı için canlılar kendilerine benzer yeni bireyler meydana getirir. Bu da üreme olayı ile sağlanır. Üreme canlının kendisi için önemli olmasa da canlı türünün devamı için çok önemlidir. Temel olarak iki çeşit üreme vardır; eşeyli üreme ve eşeysiz üreme.

Eşeysiz üreme daha çok tek hücreli canlılarda görülür. İkiye bölünerek veya yenilenerek (rejenerasyon) üremek bu grupta bulunur. Bazı çok hücreli canlılar da eşeysiz yöntemlerle üreyebilir.

Eşeyli üreme daha çok çok hücreli canlılarda gözlemlenir. Üreme hücreleri, mayoz bölünme, krosing-over ve bağımsız kromozom dağılımı gibi kavramlar kullanılır, kalıtsal çeşitlilik yaratılır.

9) Ortama Uyum Sağlamak (Adaptasyon)

Canlıların kalıtsal olarak ortama uyabilme yeteneğine adaptasyon (uyum) denir. İki farklı ortamda yaşayan kurbağlar arasındaki farklar adaptasyona örnek verilebilir.

Konu Anlatımı

Karşılaştırma

Diğer

Terimler

Bu yazı bikifi.com adresinden yazdırılmıştır. Sitemizdeki taban puan ve başarı sıralamaları bilgileri ÖSYM verileri kullanılarak tarafımızca derlenmiştir. Tercih yaparken ilgili kılavuzları incelemeniz tavsiye edilir.