Bikifi > Ders Notları, Konu Anlatımları, Türk Dili ve Edebiyatı > Sohbet (Söyleşi) Türünün Özellikleri

Sohbet (Söyleşi) Türünün Özellikleri

Sohbet bir yazarın herhangi bir konu ile ilgili kendi fikir veya görüşlerini karşısında biri varmış gibi anlattığı yazılardır. Bir başka deyişle yazar, seçtiği herhangi bir konuda okuyucu ile samimi ve anlaşılır bir dil ile konuşuyormuş gibi olan yazılardır. Sohbette yazar, bilimsel bir ispatı hedeflemediği gibi yazılarda seçtiği konuları derinlemesine incelemez. Yani yazarın asıl amacı samimi diyaloglar ile okuyucuya duygu ve düşüncelerini açıklamaktadır. Bu tür yazılar gazete ve dergilerde yayınlanmaktadır. Gazetelerde sohbet için ayrılmış köşeler bulunmaktadır. Sohbet sözcüğünün kökeni Arapça olup” dostça arkadaşça hoşça vakit geçirme, konuşma ve görüşme” anlamlarına gelmektedir. Küçük fıkralar ve anılar sohbette yardımcı olarak kullanılabilmektedir.

Sohbetin Genel Özellikleri

  • Bir kompozisyon türü olan sohbet, makale planı içerisinde fakat daha samimi ve karşılıklı konuşama havası sezdirilerek yazılır.
  • Yazar sanki karşısındaki biri ile sohbet ediyormuş gibi yazılır.
  • Bu türün Servet-i Fünun dönemindeki ismine “Muhasebe” denilir.
  • Bu türde herhangi bir konu sınırlaması bulunmamaktadır.
  • Yazar konu hakkında kendi duygu ve düşüncelerini söylediğinden dolayı özneldir.
  • Yazar fikirlerinin bilimsel doğruluğu üzerinde durmaz fikirleri üzerinde derinlemesine incelemeler yapmaz.
  • İçten ve samimi ve sade bir dil kullanılmaktadır.
  • Dil göndergesel ve heyecana bağlı işlevde kullanılır.
  • Bu türde fıkralardan, anılardan veya atasözlerinden yararlanılmaktadır.
  • Sohbette, açıklayıcı ve söyleşmeye bağlı anlatım teknikleri kullanılmaktadır.
  • Sorulu-cevaplı cümleler geniş yer kaplamaktadır.

Dünya Edebiyatında Sohbet

Sohbet ile deneme türleri birbirlerine çok yakın iki türdür. Bu nedenle sohbetin tarihine bakarken denemenin geçmişine de bakmamız gerekmektedir. Deneme ilk olarak 16. yüzyıl sonlarında Fransa’da ortaya çıkmıştır. Deneme türünün temsilcisi Fransız yazar Montaigne’dir. Daha sonra Amerika ve Avrupa’da gelişme gösteren deneme türü 20. yüzyılda Türk Edebiyatına gelmiştir. Sohbet türü de bu yüzyılda görülmeye başlamıştır. J. London, E. Hemingway, M. Gorki, N. Mailer, L. Collins, M. Şolohov, J. P. Sartre bu türün önemli temsilcileri arasındadır.

Türk Edebiyatında Sohbet

Sohbet türü Türk edebiyatında, Tanzimat dönemi ile gelişen gazeteler ile birlikte görülmeye başlamıştır. Bu dönemde Ahmet Mithat Efendi’nin bazı yazıları sohbet türü olarak ele alınabilir. Bu tür Servet-i Fünun ve Milli edebiyat döneminde Halit Ziya Uşaklıgil, Hüseyin Cahit Yalçın, Tevfik Fikret, Mehmet Rauf, Cenap Şahabettin, Ahmet Rasim, Yakup Kadri, Yahya Kemal, Süleyman Nazif gibi isimler ile birlikte asıl yetkinliğine ulaşmıştır.

Cumhuriyet döneminde daha keskin sınırlara ulaşan bu tür gelişimini sürdürmüştür. Nurullah Ataç, Şevket Rado, Suut Kemal Yetkin, Ahmet Kabaklı gibi isimler Cumhuriyet döneminde sohbet türünde eserler vermiştir.

Türk Edebiyatında Sohbet Türünde Yazılan Bazı Eserler

  • Ahmet Rasim – Ramazan Sohbetleri
  • Suut Kemal Yetkin – Edebiyat Söyleşileri
  • Şevket Rado – Eşref Saat, Aile Sohbetleri, Ümit Dünyası
  • Melih Cevdet Anday – Dilimiz Üstüne Söyleşiler
  • Nurullah Ataç – Karalama Defteri, Söyleşiler
  • Ahmet Kabaklı – Sohbetler
  • Falih Rıfkı Atay – Pazar Konuşmaları
  • Yahya Kemal Beyatlı – Tarih Musahabeleri
  • İsmet Özel – Faydasız Yazılar, Çenebazlık

Sohbet İle İlgili Kavramlar

Sohbet: Arkadaşça hoşça vakit geçirme, konuşma-görüşme, yarenlik, hasbihal anlamlarına gelir.

Söyleşi: Sözcük anlamı olarak sohbet ile aynı anlama gelmektedir. Edebiyattaki anlamı ise herhangi bir sanat veya bilim konusunu konuşmayı andıran bir biçimde anlatan yazı türüdür.

Nükte: İnce anlamı olan, düşündürücü söz veya espri anlamına gelir.

Nüktedan: Nükteli, ince anlamlı konuşarak karşısındakini düşündüren kimsedir.

Hoşsohbet: Güzel, tatlı konuşan kimsedir.

Gazete Çevresinde Gelişen Metinler Konu Listesi

  1. Makale
  2. Deneme
  3. Sohbet
  4. Fıkra (Köşe Yazısı)
  5. Eleştiri
  6. Röportaj
  7. Haber Yazısı