Burdasınız: Bikifi > Lise Ders Notları > Biyoloji Ders Notları > Hücre Bölünmesi ve Üreme: Mayoz Bölünme

Hücre Bölünmesi ve Üreme: Mayoz Bölünme

Mayoz bölünme eşeyli üreyen canlıların eşey ana (üreme) hücrelerinde görülür. Mayoz bölünme sonucu genetik olarak birbirinden farklı 4 tane n kromozomlu hücre oluşur. Oluşan hücrelerin n kromozomlu olması sayesinde tür içi kromozom sayısı korunur. Üreme ana hücreleri mayoz bölünme geçirdikten sonra üreme yeteneği kazanırlar. Mayoz bölünme; sprem, yumurta, polen gibi üreme hücrelerinin oluşmasını sağlar.

mayoz

Mayoz Bölünme Aşamaları

Mayoz bölünmede aynı mitoz bölünmedeki gibi ilk önce interfaz evresi gerçekleşir. İnterfaz evresi hakkında bilgi almak için tıklayın. Hücre interfaz evresini bitirdikten sonra hücre Mayoz I ve Mayoz II olmak üzere iki bölünme evresi gerçekleştirir. Birbirini takip eden bu iki bölünme sonucu kalıtsal yapıları birbirinden farklı dört hücre oluşur. Bu tepkimelerle birlikte gerçekleşen krosing-over ve bağımsız kromozom dağılımı sayesinde oluşan dört hücre birbirinden farklı genetik yapıda olur.

mayoz-evreleri

Mayoz  I

Profaz I: Mayozun en uzun ve karmaşık evresidir. Profazın erken evresinde; kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozom halini alırlar. Biri anneden gelen, diğeri babadan gelen homolog kromozomlar birbirine yaklaşarak değer. Bu olaya sinapsis denir. Homolog kromozom çifti yan yana geldiğinde dörtlü kromatit gruplar oluşturur. Bu gruplara tetrat denir. Tetrat sayısı haploit kromozom sayısına eşittir.

tetrat-sinapsis

Bu evrede mitoz bölünmenin aksine; homolog kromozomlarının kardeş olmayan kromatitlerinin birbirine dokunan parçaları arasında gen değiş-tokuşu görülür. Bu olaya krossing over denir. Krossing over ile yeni gen kombinasyonları meydana gelir. Krossing over her zaman gerçekleşmez; kromozomun anlık durumuna göre gerçekleşebilir veya gerçekleşmeyebilir.

krossing-over

Örnek bir krossing-over olayı 1

Diğer olaylar mitoz bölünmedeki gibi devam eder. Çekirdek zarı, çekirdekçik ve organeller eriyerek tamamen kaybolur. Kromozomlar ekvatoral bölgeye hareket etmeye başlarlar.

Metafaz I: Homolog kromozomlar, tetratlar halinde ekvatoral düzleme dizilir.

Anafaz I: İğ ipliklerinin boyları kısalır, böylece homolog kromozomlar birbirinden uzaklaşarak zıt kutuplara hareket ederler. Bu şekilde oluşacak yeni hücrelerde kromozom sayısının yarıya inmesi sağlanmış olur (ilk resime bakınız).

Telofaz I: Kutuplara ulaşan haploit kromozomlar iğ ipliklerinden ayrılır. Kromozomlar etrafında çekirdek zarı oluşur. Sitoplazma bölünmesi de bu evrede olur.

Mayoz I bittikten sonra haploid 2 hücre oluşur. Bu hücreler Mayoz II de tekrar ikiye bölünür bu sayede haploid 4 hücre oluşmuş olur.

Mayoz II

mayoz-2-detay

Mayoz I bittikten sonra mayoz II başlamadan önce interfaz evresi görülmez. Bu sayede DNA kendisini eşlemez, hücrede sadece sentrozomların kendisini eşlediği görülür. Mayoz II de sadece kardeş kromatitler birbirinden ayrılır dolayısıyla kromozom sayısında bir değişme olmaz. Mayoz II genel hatlarıyla mitoz bölünmeye çok benzer.

Profaz II: Çekirdek zarı parçalanır, iğ iplikleri kromatitlerin kinetokorlarına bağlanır. Çok kısa süren bir evredir. Bazı canlıların hücreleri bu adımı atlayarak doğrudan metafaz II ye geçebilir.

Metafaz II: Kromozomlar, hücrenin ekvator düzleminde dizilir.

Anafaz II: Kardeş kromatitlerin sentromerleri birbirinden ayrılır ve her kromatit zıt kutuplara çekilir.

Telofaz II: Kromatitler kutuplara çekildikten sonra çekirdek zarı ve çekirdekçik yeniden oluşur. Bunu sitoplazma bölünmesi izler.

Mayoz Bölünmenin Önemi

  1. Mayoz bölünme sonucunda oluşan hücrelerin birbirinden farklı olması ile canlıların çeşitliliği artar.
  2. Tür içi kromozom sayısı sabit kalır. Örneğin normal insan hücrelerinde 2n=46 kromozom vardır. Mayoz bölünme ile n=23 kromozomlu sperm ve yumurta hücreleri oluşur. Yumurta,  sperm tarafından döllendikten sonra 2n kromozomlu bebeği oluşturan hücre meydana gelir.
  3. Değişen koşullara daha iyi adapte olabilen yeni hücreler ortaya çıkarabilir.

Mayoz Bölünme ile Mitoz Bölünme Arasındaki Fark

mayoz-mitoz-farki

Teşekkürler

1  Hazırladıkları gif için lisebiyoloji.com‘a

Yazı serisinin devamı

  1. Hücre Bölünmesi ve Üreme: Giriş
  2. Hücre Bölünmesi ve Üreme: Mitoz Bölünme
  3. Hücre Bölünmesi ve Üreme: Eşeysiz Üreme
  4. Hücre Bölünmesi ve Üreme: Mayoz Bölünme (şuan okuduğunuz yazı)
  5. Hücre Bölünmesi ve Üreme: Eşeyli Üreme

Konu Anlatımı

Karşılaştırma

Diğer

Terimler

Bu yazı bikifi.com adresinden yazdırılmıştır. Sitemizdeki taban puan ve başarı sıralamaları bilgileri ÖSYM verileri kullanılarak tarafımızca derlenmiştir. Tercih yaparken ilgili kılavuzları incelemeniz tavsiye edilir.