Çaprazlamalar: Monohibrit, Dihibrit, Kontrol

📅 15 Eylül 2022|15 Eylül 2022
Güncel
Çaprazlamalar: Monohibrit, Dihibrit, Kontrol

Konu Özeti

Mendel genetiğinde çaprazlamalar çok önemlidir. Karakterleri göz önüne alınarak gametlerin birleştirilmesi işlemine çaprazlama denir. Dihibrit ve monohibrit çaprazlamalar yapılabildiği gibi kontrol çaprazlamasıyla bireylerin genotipi belirlenebilir.

Bu konuda
  • Monohibrit ve dihibrit çaprazlamanın özelliklerini
  • Kontrol çaprazlamasının amacını
öğreneceksiniz.

Karakterleri göz önüne alınarak gametlerin birleştirilmesi işlemine çaprazlama denir.

Monohibrit Çaprazlama

Bir karakter bakımından farklı olan iki homozigot bireyler çaprazlandığında ortaya çıkan döllerin atalarından baskın olanının fenotipini gösterdiği görülmüştür. Bu çaprazlama sonucu oluşan döller heterezigottur ve hepsi bir baskın bir çekinik gen taşırlar. Bu bireylere monohibrit denir. Bu bireyler arasındaki çaprazlamaya ise monohibrit çaprazlama denir.

Çaprazlanan ebeveynlere parenatal (atasal) döl denir ve P harfiyle gösterilir. Çaprazlama sonucu oluşan yavrulara F1 (filial/oğul) dölü denir. F1 dölünün kendi arasında çaprazlanmasıyla oluşan kuşağa F2 dölü denir. Mendel, tüm özellikleri taşıyan ilk üç kuşağı (P, F1 ve F2 ) izlemiş ve tüm sonuçları kayıt altına almıştır

Monohibrit çaprazlama sonuçlarına göre 3/4 ‘ü baskın, ¼’ü çekinik fenotipte F2 dölleri elde edilir. Monohibrit çaprazlamada fenotip oranı 3:1, genotip oranı 1:2:1 şeklindedir. Genotip çeşidi 3 ve fenotip çeşidi 2’dir.

Bireyin kendi genotipindeki bir bireyle çaprazlanmasına kendileştirme denir. F1 bireylerinin kendileştirilmesi ile F2 dölü elde edilir.

Monohibrit Çaprazlama Sırasında atasal (P) döl, F1 dölü ve F2 dölü

Örnek Bir Monohibrit Çaprazlama

Monohibrit Çaprazlama örnek hesaplama

Monohibrit Çaprazlamadan Çıkarılan Sonuçlar

  • Bir çift alel genden her biri gametlere eşit bir olasılıkla, değişmeden, bağımsız olarak geçer. Buna ayrılma yasası denir.
  • F2’de elde ettiği fenotip sonuçlarına göre F1’de gizli kalan çekinik özelliğin F2’de ortaya çıkmıştır.
  • Zıt karakterli saf ırkın çaprazlanması sonucu oluşan F1 dölündeki ütün bireyler birbirinin aynısıdır. Buna benzerlik yasası denir.
  • Melezlerin kendi aralarında çaprazlanmasıyla belirli özelliklerin önceden tahmin edilen oranlarda ortaya çıkması gametlerin rastgele birleşmesiyle ilgilidir. Buna bağımsız dağılım yasası denir.

Monohibrit Çarpazlamada Fenotip, Genotip Çeşidi ve Oranı

Özellik AdıMonohibrit Çaprazlama
Fenotip Çeşidi2
Fenotip Oranı3:1
Genotip Çeşidi3
Genotip Oranı1:2:1

Punnett Karesi

Punnett karesi yöntemi, genetik çaprazlama sonuçlarını tahmin etmede kullanılan bir diyagram yöntemidir. Punnett karesinde erkek bireyin gametleri yatay, dişi bireyin gametleri dikey sütunlara yazılarak diyagram doldurulur.

Punnett Karesi

Dihibrit Çaprazlama

İki bakımından melez olan iki dölün çaprazlanmasına dihibrit çaprazlama denir. Dihibrit çaprazlama iki adımda gerçekleştirilir.

  1. Birinci adım, dihibrit çaprazlamada kullanılacak gametlerin genotipinin belirlenmesi
  2. İkinci adım, elde edilen gametlerin punnett karesinde çarpazlanması

📚 Birinci adım için bir önceki konudaki alellerin gametlere ayrılması başlığını okuyabilirsiniz.

Dihibrit Çaprazlanacak Gametlerin Bulunması

Dihibrit Çaprazlanacak Gametlerin Bulunması

Gametlerin Dihibrit Çaprazlanması

Gametlerin Dihibrit Çaprazlanması

Dihibrit Çarpazlamada Fenotip, Genotip Çeşidi ve Oranı

Özellik AdıDihibrit Çaprazlama
Fenotip Çeşidi4
Fenotip Oranı9:3:3:1
Genotip Çeşidi9
Genotip Oranı(1:2:1) X (1:2:1)
1:2:1:2:4:2:1:2:1

🚀 Mendel genetiğinde heterozigot karakter sayısı (n) biliniyorsa F1 dölünün kendileştirilmesiyle meydana gelecek F2 dölünün genotip ve fenotip çeşidi sayısı şu şekilde bulunabilir:

  • Genotip çeşidi sayısı: 3n
  • Fenotip çeşifi sayısı: 2n

Kontrol Çaprazlaması

Baskın fenotipteki birey homozigot veya heterozigot genotipte olabilir. Bunu anlamak için yapılan işleme kontrol çaprazlaması denir. Islah çalışmalarında seçilen canlıların genotipinin öğrenilmesi amacıyla yapılan uygulamalarda kontrol çaprazlaması önem arz etmektedir. Kontrol çaprazlamasına baskın fenotipteki birey ve çekinik fenotipteki birey arasında çaprazlama yapılır. Aşağıdaki resimde kontrol çaprazlamasının bir örneğini görebilirsiniz.

Kontrol Çaprazlaması

🚀 Kontrol çaprazlamasının sonucuna göre baskın özellik gösteren bireyin genotipi belirlenir.

İnstagramdan Bikifi'yi Takip Et
Benzer İçerikler
Eş Baskınlık, Soyağaçları ve Çok Alellilik
Güncel
Biyoloji

Eş Baskınlık, Soyağaçları ve Çok Alellilik

İçeriğe Git
Mendel Genetiği
Güncel
Biyoloji

Mendel Genetiği

İçeriğe Git
Modern Genetik (Eşeye Bağlı Kalıtım)
Güncel
Biyoloji

Modern Genetik (Eşeye Bağlı Kalıtım)

İçeriğe Git
Komünite Ekolojisi
Güncel
Biyoloji

Komünite Ekolojisi

İçeriğe Git
Hücre Döngüsünün Kontrolü ve Hücre Bölünmesinin Kanserle İlişkisi
Güncel
Biyoloji

Hücre Döngüsünün Kontrolü ve Hücre Bölünmesinin Kanserle İlişkisi

İçeriğe Git
Mayoz Bölünme
Güncel
Biyoloji

Mayoz Bölünme

İçeriğe Git
Copyright © 2022 Bikifi
Star Logo
tiktok Logo
Pinterest Logo
Instagram Logo
Twitter Logo