1. Bikifi
  2. Lise Ders Notları
  3. Türk Dili ve Edebiyatı Ders Notları
  4. Masal Türü ve Özellikleri

Masal Türü ve Özellikleri

Masal kelimesi dilimize Arapçadaki “mesel” kelimesinden geçmiştir. Masalların ortaya çıkışı kesin olmamakla birlikte Hint mitolojisine ve Eski Yunan mitolojisine dayandırılır. Masallar olağanüstü olayların olağanüstü karakterler ile anlatıldığı bir edebi türdür. Masallar çoğunlukla halkın oluşturduğu ağızdan ağza, nesilden nesle aktarılan düzyazı türlerinden biridir.

Masalın Tarihsel Gelişimi

MÖ. 1. yüzyılda yaşadığı düşünülen Beydaba’nın “Kelile ve Dimne” eseri ile masal türü hayatımızda yer etmiştir. 17. yüzyılda La Fontaine ile masal türü gelişmiştir.

Dünya Edebiyatında Masal

  • Beydaba‘nın yazdığı “Kelile ve Dimne” eseri Dünya Edebiyatında masal/fabl türündeki ilk eser olarak gösterilmektedir.
  • Fransız La Fontaine de Avrupa’da masalın tanınmasına katkı sağlayan önemli bir isimdir.
  • Arap ve İran coğrafyasındaki örneklerine baktığımızda karşımıza ”Bin bir Gece Masalları” ve “Simbad” çıkmaktadır. Farklı coğrafyalara yayılmış eserlerdir.
  • İran coğrafyasında ortaya çıkan “Binbir Gündüz Masalları“, “Binbir Gece Masalları” eserine karşı çıkmış bir eserdir.
  • Batı Edebiyatında “Kırmızı Başlıklı Kız” ve “Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler” çok yaygın masallar arasında yer alır.
  • Grimm Kardeşler (Jacob ve Wilhelm) Almanya’da halk arasında dolaşan masalları “Çocuk ve Yuva Masalları” adlı kitapta toplayıp yayınlamıştır.
  • Danimarkalı Andersen 1835 yılında “Çocuk Masalları” adlı eserini yayımlamış ve” Kibritçı Kız” masalıyla ünlenmiştir.

Türk Edebiyatında Masal

  • İlk Türk masalları 1781’de “Nouveaux Turc et Arabes” adlı eserdir. M. Digéon’un “Nouveaux Turc et Arabes” eserindeki 5 metinden 3’ü Türk masalıdır. Bu masallar Halil, Derviş ve Şirvanlı Tüccar’a aittir.
  • Uygur dönemi eseri “Kalyanamkara ve Papamkara” masal özelliği taşıyan ilk masalların arasında yer almaktadır.
  • Türk Edebiyatında “Keloğlan Masalları” en çok bilinen masaldır.
  • Tahir Alangu “Billur Köşk” adlı eserini anadoludaki halk masallarından derlemiştir.
  •  Şinasi “Tercüme-i Manzume” eserini La Fontaine masallarından çevirerek yazmıştır.
  • Türkiye’de masallar üzerine çalışan isimlerde önde gelen Pertev Naili Boratav “Türk Halk Masalları Tipleri” kataloğunda 2500 Türk masalını incelemiş ve 378 tane tespit etmiştir.
  • Mevlana’nın Zümrüd-ü Anka (Anka Kuşu) masalı en çok bilinen masallardan biridir.

Masalın Özellikleri

  • Olaydaki karakterler olağanüstü karakterlerdir. Cinler, periler, devler, cüceler gibi hayali karakterler çokça bulunur.
  • Olayın geçtiği mekan ve zaman gerçekdışıdır.
  • Öyküleyici anlatım kullanılır.
  • Masalların okuyucuya öğretme amacı bulunur bu yüzden didaktik (öğretici) eserlerdir.
  • Masallarda kullanılan dil ağır değildir. Yalın ve duru bir dil söz konusudur. Uzun betimlemeler ve kapalı anlatım bulunmaz.
  • Halkın oluşturduğu eserlerdir, anonimlerdir.
  • Masalların konusu genellikle iyilik-kötülük, dürüstlük-yalancılık, alçakgönüllülük-kibir gibi zıt konulardan oluşur. Masallarda dini ve milli kavramlar bulunmaz.
  • Masallardaki tema iyi ve kötü arasındaki mücadeleyi ele alır ve masalın sonunda iyiler ödüllendirilirken kötüler de cezalandırılmaktadır.
  • Masallarda kalıp sözlere çokça yer verilir. Masalların başında çoğunlukla ”Bir varmış bir yokmuş.” gibi tekerlemeler kullanılır.

Masal Planı

Masallar; döşeme, serim, düğüm, çözüm, dilek olmak üzere 5 bölümden oluşur.

Döşeme

Masalların başında bulunan tekerlemeden oluşan kısma döşeme adı verilir. Örnek tekerleme:

“Bir varmış; bir yokmuş
Evvel zaman içinde
Kalbur saman içinde
Develer tellal iken
Pireler berber iken
Ben dedemin beşiğini tıngır mıngır sallarken…”

Serim

Serim bölümü döşemenin ardından gelen karakterlerin, mekanın tanıtıldığı bölüme verilen addır. Olaya yavaş yavaş girilir.

Düğüm

Düğüm bölümünde olaylar gelişir, iyi ve kötünün arasındaki mücadele alevlenir ve okuyucuda merak duygusu oluşur.

Çözüm

İyi ve kötünün mücadelesinin sonuçlandığı bölüme çözüm denir. Bu bölümde iyiler ödül alırken kötüler de cezalandırılarak olay biter.

Dilek

Masalların son kısmında olay bittikten sonra masalın başında bulunduğu gibi tekerleme bulunur. Örnek tekerleme:

”Gökten üç elma düşmüş: biri bu masalı anlatana, biri bu masalı yazana, birisi de bu masalı dinleyene.”

Masal Türleri

Masallar sınıflandırılırken 3 başlıkta incelenir. Bunlar hayvan masalları, halk masalları ve edebi (yapma) masallardır.

Hayvan Masalları

  • Karakterler hayvanlardan oluşur.
  • Hayvanlar kişileştirilerek insanlara öğretici bir olay canlandırılmaktadır.
  • Hintlilerin “Kelile ve Dimne” eseri ve Yunanlıların “Ezop Masalları” hayvan masallarına örnek gösterilebilir.
  • Türk edebiyatında Şeyhi’nin “Harname” adlı mesnevisi ve Mevlana’nın “Mesnevi” adlı kitabındaki bazı hikayeler hayvan masallarına örnek gösterilebilir.

Halk Masalları

  • Çoğunlukla anonim masallardır.
  • Çokça kalıplaşmış ifade kullanılır.
  • Gerçekten uzak birden fazla olayın bir arada anlatıldığı masallardır.
  • Diğer masallardan daha uzunlardır.
  • Doğu edebiyatından “Binbir Gece Masalları” ve “Simbad” halk masallarına örnek gösterilebilir.
  • Batı edebiyatından “Kırmızı Başlıklı Kız” ve “Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler” halk masallarına örnek gösterilebilir.

Edebi (Yapma) Masallar

  • Yazarların yazdıkları veya derledikleri metinlerdir.
  • Andersen Masalları edebi masallara örnek gösterilebilir.
  • Eflatun Cem Güney hem masalları derliyor hem de masal yazıyordu. Eflatun Cem Güney’in masal kitapları:
    • Nar Tanesi (1945)
    • Akıl Kutusu (1947)
    • En Güzel Türk Masalları (1948)
    • Altın Heybe
    • Kül Kedisi
    • Felek Sillesi (1948)
    • Açıl Sofram Açıl ve Congoloz Baba (1949)
    • Kara Yılan ve Kara Gülmez (1949)
    • Bir Varmış Bir Yokmuş (1956)
    • Evvel Zaman İçinde (1957)
    • Gökten Üç Elma Düştü (1960)
    • Az Gittim Uz Gittim (1961)
    • Gülen Ayva Ağlayan Nar (1969)
    • Al Elma Yeşil Elma (1969)
    • Sabır Taşı (1969)
    • Hasırcı Baba- Keloğlan (1969)
    • Aygın Baygın Ses ve Nurtopu (1970)
    • Yedi Köyün Yüz Karası (1970)
    • Altın Gergef (1971)
    • Güldükçe Güller Açan Kız (1971)
    • Tellerinde Bülbüller Şakıyan Saz

Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler Konu Listesi

  1. Masal
  2. Destan
  3. Fabl
  4. Hikaye (Öykü)
  5. Halk Hikayesi
  6. Manzum Hikaye
  7. Roman