Burdasınız: Bikifi > Hukuk Ders Notları > [Borçlar Hukuku] Borç İlişkisinde Özel Durumlar 2 # Koşul-Şarta Bağlı İşlem

[Borçlar Hukuku] Borç İlişkisinde Özel Durumlar 2 # Koşul-Şarta Bağlı İşlem

A. KOŞUL

Koşul bir sözleşmenin hüküm ifade etmesinin veya sona ermesinin, gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen bir olguya bağlanmasıdır.

  • Bir sözleşmenin hukuki sonuçlarının doğması şarta bağlanmışsa geciktirici koşul geçerlidir.
  • Bir sözleşmenin sona ermesi şarta bağlanmışsa bozucu koşul geçerlidir.
  • Şarta bağlı borçtan söz edebilmek için, işlemin hukuki sonuçları ilerde meydana geleceği şüpheli bir olaya bağlanmış olmalıdır.
  • Şartın gerçekleşmesi, tarafların iradesine,dış olaylara veya taraflardan birini iradesiyle birlikte üçüncü bir şahsın iradesine bağlı olabilir.
  • Şartın gerçekleşmesi, taraflardan birinin iradesine bağlıysa iradi şart,
  • Tarafların iradesi dışındaki olaylara bağlı ise tesadüfi şart,
  • Taraflardan biri ile üçüncü şahsın iradesine birlikte bağlı ise karma şart söz konusudur.

B. KOŞULA BAĞLANMAYAN İŞLEMLER

  • Kural olarak bütün işlemler,sözleşmeler koşula bağlı olarak yapılabilir.
  • İstisnai olarak aile,miras ve eşya hukukuna ilişkin bir kısım işlemler şarta bağlanamaz, bağlanırsa işlem geçersiz olur.
  • Ölüme bağlı tasarruflar şarta bağlanabilir.
  • Gayrimenkul mülkiyetinin devri borcunu doğuran sözleşmeler şarta bağlanabilir fakat şarta bağlı tescil yapılamaz.

C. YASAK KOŞUL

Kanuna veya ahlaka aykırı bir eylem veya ihmal şart olarak konulamaz, konulmuşsa bu şarta bağlı olan borç hükümsüz olur.

KANUNDA

III. Yasak koşullar MADDE 176- Bir koşul, hukuka veya ahlaka aykırı bir yapma veya yapmama fiilini sağlamak amacıyla konulmuşsa, bu koşula bağlı hukuki işlem kesin olarak hükümsüzdür.

D. GECİKTİRİCİ KOŞUL

KANUNDA

A. Geciktirici koşul I. Genel olarak MADDE 170- Bir sözleşmenin hüküm ifade etmesi, gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen bir olguya bırakılmışsa, sözleşme geciktirici koşula bağlanmış olur. Aksi kararlaştırılmamışsa, geciktirici koşula bağlı sözleşme, ancak koşulun gerçekleştiği andan başlayarak hüküm ifade eder.

Geciktirici koşula bağlı sözleşme, koşulun gerçekleşmesinden önce tarafları bağlar. Taraflar koşulun gerçekleşmesinden öncede tek taraflı irade ile sözleşmeden vazgeçemezler. Ancak sözleşme koşulun gerçekleşmesi halinde kendine bağlanan sonuçları doğurur. Geciktirici koşulun gerçekleşmesi halinde kendine bağlanan sonuçları doğurur. Geciktirici koşula bağlı alacağın, kefaletle,menkul veya gayrimenkul rehni ile garanti edilmesi mümkündür.

1) Sonuçları

a. Koşulun askıda bulunduğu dönem

  • Koşul gerçekleşinceye kadar, borçlu borcun gereği gibi ifasını engelleyecek her türlü işlemden kaçınmakla yükümlüdür. Malı zarardan korumak, başkasına devretmemekle yükümlüdür.
  • Geciktirici koşula bağlı işlem borçlandırıcı bir işlemse, ancak şart gerçekleşirse tazminat isteme hakkı doğar.
  • Geciktirici koşula bağlı tasarrufi işlemlerde koşulun gerçekleşmesinden önce yapılan her tasarruf, koşulun sonuçlarına zarar verdiği oranda geçersiz olur.
  • Koşula bağlı hakkı tehlikeye düşürülen alacaklı, alacağı kesin olan alacaklıların haklarını korumak için yetkili oldukları önlemleri alabilir.

KANUNDA

II. Koşulun askıda olduğu sıradaki durum MADDE 171- Koşul gerçekleşinceye kadar borçlu, borcun gereği gibi ifasını engelleyecek her türlü davranıştan kaçınmakla yükümlüdür. Koşula bağlı hakkı tehlikeye düşürülen alacaklı, alacağı koşula bağlı olmayan alacaklıların haklarını korumak üzere başvurabilecekleri önlemleri alabilir. Koşulun gerçekleşmesinden önce yapılan tasarruflar, koşulun hükümlerini zedelediği oranda geçersiz olur

b. Koşulun gerçekleşmesinin hukuki sonuçları

Tarafların koşul olarak öngördükleri olayın gerçekleşmesi ile birlikte, koşula bağlı işlem hukuki sonuçlarını kendiliğinden doğurmaya başlar. Aksi kararlaştırılmamışsa, hukuki sonuçlar koşulun gerçekleştiği andan itibaren meydana gelir, geriye yürümez. Koşula bağlı olarak borçlanılan şey, şartın askıda bulunduğu dönemde alacaklıya teslim edilmişse, alacaklı şartın gerçekleşmesi halinde, oradaki zamanda o şeyden elde ettiği yararların da sahibi olur. Şart gerçekleşmezse alacaklı elde ettiklerini geri vermekle yükümlüdür.

  • Taraflardan biri koşulun gerçekleşmesine iyiniyet kurallarına aykırı olarak engel olursa, şart gerçekleşmiş sayılır.
  • Şartın gerçekleşmesi süreye bağlanmışsa, işlemin hukuki sonuçlarını doğurması, olayın belirlenen süre içinde meydana gelmesine bağlıdır. Aksi takdirde şarta bağlı işlem ortadan kalkar, taraflar bağlamaz.
  • Koşul tarafların bizzat yapması gerekmeyen bir eylem ise, tarafın ölümü halinde mirasçılara geçer.

KANUNDA

III. Koşul gerçekleşinceye kadar elde edilen yararlar MADDE 172- Borcun konusunu oluşturan şey, koşulun gerçekleşmesinden önce kendisine verilen alacaklı, koşul gerçekleşirse, koşulun gerçekleşmesine kadar elde ettiği yararların sahibi olur. Koşul gerçekleşmezse alacaklı, elde ettiği yararları geri vermekle yükümlüdür.

I. Koşulun gerçekleşmesi MADDE 174- Koşul, taraflardan birinin bizzat yerine getirmesi gerekli bir davranış değilse, o tarafın ölümü hâlinde mirasçısı onun yerine geçebilir.

II. Dürüstlük kurallarına aykırı engelleme MADDE 175- Taraflardan biri, koşulun gerçekleşmesine dürüstlük kurallarına aykırı olarak engel olursa, koşul gerçekleşmiş sayılır. Taraflardan biri, koşulun gerçekleşmesini dürüstlük kurallarına aykırı biçimde sağlarsa, koşul gerçekleşmemiş sayılır.

E. BOZUCU KOŞUL

Bozulması, kesin olmayan bir olayın gerçekleşmesine bağlanan sözleşme şartın gerçekleşmesinden itibaren geçersiz olur.

Bozucu bir şarta bağlı olarak yapılan sözleşme, yapıldığı andan itibaren hukuki sonuçlarını doğurmaya başlar. Alacaklı borcun ifasını isteyebilir. Tasarrufi işlem söz konusu ise alacak ve mülkiyet hakkı karşı tarafa geçer.

Sonuçları

Bozucu koşula bağlanmış sözleşmenin hükümleri, koşulun gerçekleşmesi ile ortadan kalkar. Alacak hakkı ortadan kalkar. Bir tasarrufi işlem söz konusu ise alacak ve mülkiyet hakkı kendiliğinden devreden tarafa döner.

Bozucu şartın gerçeklemesi kural olarak geriye yürüyen bir sonuç doğurmaz.

KANUNDA

B. Bozucu koşul MADDE 173- Sona ermesi önceden gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen bir olguya bırakılan sözleşme, bozucu koşula bağlanmış olur. Bozucu koşula bağlanmış sözleşmenin hükümleri, koşulun gerçekleştiği anda ortadan kalkar. Aksi kararlaştırılmadıkça veya işin niteliğinden anlaşılmadıkça sona erme, geçmişe etkili olmaz.

KAYNAKÇA

Reisoğlu, Safa. Türk Borçlar Hukuku Genel Hükümler 23. Bası. İstanbul, Beta Yayıncılık, 2012

Remzi,Mehmet ve Sezer,Aydın. Borçlar Hukuku Genel Hükümler 10. Baskı. İkinci Sayfa,2017

Yayınlanma tarihi: 24 Ağustos 2018
Son güncellenme tarihi: 25 Ekim 2019
Bikifi'ye ulaşın:
Bu yazı bikifi.com adresinden yazdırılmıştır. Sitemizdeki taban puan ve başarı sıralamaları bilgileri ÖSYM verileri kullanılarak tarafımızca derlenmiştir. Tercih yaparken ilgili kılavuzları incelemeniz tavsiye edilir.