Burdasınız: Bikifi > Hukuk, Konu Anlatımları > [Borçlar Hukuku] Sözleşme Özgürlüğü ve Sınırları

[Borçlar Hukuku] Sözleşme Özgürlüğü ve Sınırları

SÖZLEŞME ÖZGÜRLÜĞÜ

TBK m26: ‘Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilir.” Tarafların yapacakları sözleşmenin konu ve kapsamını serbestçe belirleyebilmesine sözleşme özgürlüğü denir. Bu konuda taraflar, kanunda belirlenen sözleşme tipleriyle bağlı kalmazlar, yeni sözleşme tipi meydana getirebilirler veya karma nitelikte sözleşme yapabilirler.

SÖZLEŞME ÖZGÜRLÜĞÜNÜN SINIRLARI

1) Sözleşmenin konusu emredici kurallara aykırı olamaz

  • Sözleşme konusu emredici kurallara aykırı olamaz. Aksi takdirde sözleşme kesin olarak hükümsüz olacaktır.Emredici Kural: Tarafların uymak zorunda olduğu, anlaşarak ortadan kaldırmaları mümkün olmayan kurallardır.Kanun bazı konularda aksine sözleşme yapılamayacağını acıkça göstermiştir.Belli bir kurala uymama, kamu düzenine, kişilik haklarına veya ahlaka aykırı düşüyorsa o kural emredici niteliktedir.
  • Kanuna Karşı Hile: Kanun belli bir hususu, hukuki veya başka türlü bir sonucu emredici kuralla yasaklamışsa, aynı sonuca kanun metnine uygun başka bir yoldan giderek ulaşmak kanuna karşı hile niteliğindedir.Emredici kuralı etkisiz kılmak amacını gerçekleştirmek için ve böylece kanuna karşı hile teşkil eden işlem, doğrudan doğruya emredici kurala aykırı yapılmış sözleşme niteliğindedir.Kesin olarak hükümsüzdür.(TBK m27)

2) Sözleşmenin konusu kamu düzenine aykırı olmamalıdır

  • Kamu düzeni: Muhafazasında ve uyulmasında toplumun kesin yararı olan kurallardır.Bundan dolayı kamu düzenine ilişkin kurallar emredici niteliktedirler.
  • Konusu kamu düzenine aykırı olan sözleşmeler kesin hükümsüzdür.

3) Sözleşmenin konusu kişilik haklarına aykırı olmamalıdır

TMK m23: ”Kimse, hak ve fiil ehliyetlerinden kısmen de olsa vazgeçemez.Kimse özgürlüklerinden vazgeçemez veya onları hukuka ya da ahlaka aykırı olarak sınırlayamaz.Yazılı rıza üzerine insan kökenli biyolojik Maddelerin alınması, aşılanması ve nakli mümkündür. Ancak, biyolojik Madde verme borcu altına girmiş olandan edimini yerine getirmesi istenemez; maddi ve manevi tazminat isteminde bulunulamaz.”

Kişilik haklarına aykırı sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. Medeni Kanunumuz şahsiyeti (vücut bütünlüğünü, şeref ve haysiyetini, hak ve fiil ehliyetini, sosyal ve ekonomik özgürlüğünü) doğrudan kendisine karşı da korumuştur.

4) Sözleşmenin konusu ahlaka aykırı olmamalıdır

  • Kanun koyucu, konusu veya amacı ahlaka aykırı olan sözleşmeleri kesin olarak hükümsüz kılmıştır.

5) Sözleşmenin konusu imkansız olmamalıdır

  • Sözleşme yapıldığı esnada konusu imkansız ise sözleşme kesin olarak hükümsüzdür.
  • Sözleşmenin hükümsüz olması için, edimin, sözleşme yapıldığı sırada veya öncesinde imkansız olması gerekir. Sözleşmeden sonra imkansızlık meydana gelmişse sözleşme geçerliliğini yitirmez.
  • Sözleşme yapıldıktan bir süre sonra ifa edilecekse, ifadan önce imkansızlığın ortadan kalkması halinde (sözleşme anında imkansız olsa dahi) sözleşme geçerlidir.
  • Edimin ifası maddeten veya hukuken imkansız olabilir.
  • İmkansızlık herkes için söz konusu olmalıdır.Edimin ifası sadece borçlu için imkansızsa (subjektif imkansızlık) diğer kimse edimi ifa edebilecek durumda ise sözleşme yine geçerlidir.Bu durumda borçludan tazminat talep edilebilir.
  • Borçlu sözleşmenin yapıldığı sırada edimin imkansızlığını biliyorsa, durumu bilmeyerek yapan kişinin menfi zararını (sözleşmeyi geçerli zannetmesinden doğan zararını) ödemekle yükümlüdür.

KAYNAKÇA: Reisoğlu, Safa. Türk Borçlar Hukuku Genel Hükümler 23. Bası. İstanbul, Beta Yayıncılık, 2012

Yayınlanma tarihi: 24 Mayıs 2018
Son güncellenme tarihi: 4 Aralık 2018
Bikifi'ye ulaşın:
Bu yazı bikifi.com adresinden yazdırılmıştır. Sitemizdeki taban puan ve başarı sıralamaları bilgileri ÖSYM verileri kullanılarak tarafımızca derlenmiştir. Tercih yaparken ilgili kılavuzları incelemeniz tavsiye edilir.