Burdasınız: Bikifi > Hukuk, Konu Anlatımları > [Roma Borçlar Hukuku] Şirket Akti: SOCİETAS

[Roma Borçlar Hukuku] Şirket Akti: SOCİETAS

Tam iki tarafa borç yükleyen, rızai bir akittir. Societas yani ortaklık akti,  iki veya daha fazla kimsenin meşru menfaat amacıyla mal ve emeklerini bir araya getirmesidir. Ortakların irade beyanı şekle tabi değildir. Mesaj, postacı,haberci yoluyla da geçerlilik kazanabilir. Şirket aktinin üç unsuru vardır:

  1. Tarafların ortak olma rızası bulunmalıdır.(Biri rızadan vazgeçerse ortaklık bozulur)
  2. İştirak hissesi,ortaklık payı yani mal ve emeklerin bir araya gelmesi gerekir.
  3. Meşru bir kazanç amacıyla kurulmuş olmalıdır.
  • Şirket aktinin konusu meşru olmalıdır. Kazanılan kazanç meşru yollardan elde edilmelidir.
  • Taraflar taahhüt ettikleri ortaklık paylarını ödemekle beraber taahhüt içinde yer alırlar.Kar ve zararda ortaklar arasında paylaşılır.
  • Ortakların biri sadece zarara veya kara ortak ise ortaklık batıl olur.Kar ve zararın nasıl bölüneceğini ortaklar kendileri kararlaştırabilirler. Herhangi bir kararlaştırma yapılmadıysa eşit olarak paylaştırılır.
  • Ortaklar eski devirde sadece kasttan (dolus) sorumluydular ihmallerinden sorumlulukları yoktu. Justinianus dönemi ile birlikte omnis culpa sorumluluğuda getirilmiştir.İhmalden sorumlulukla beraber ortaklara kendi şahsi işlerinde gösterdiği dikkat ve özeni gösterme yükümlülüğünü göstermesi bekleniyordu.
  • Ortakların birbirine karşı yükümlülüklerini yerine getirmedikleri takdirde hüsnüniyete tabi olan actio pro socio denilen dava hakları vardır.Yükümlülüklerini yerine getirmeyen ortak aynı zamanda infamus (şerefsiz) sayılıyordu.
  • Ortakların üçüncü kişi ile yaptıkları işlemlerde ise ortak şirket amacına uygun bir işlemi tek başına yapabilirdi. Ancak yapılan bu işlemler ile doğrudan işlemi yapan ortak sorumlu olur, borç altına girer veya alacaklı olurdu.Ayrıca yaptığı işlemlerin neticelerini  diğer ortaklara bildirmesi gerekiyordu.Hukuki işlemi yapan ortağın ayrıca bir borç ödemesi gerekti ise borcu ödeyen ortak aynı zamanda actio pro socio ile diğer ortaklara rücu edebilirdi.

Şirket Aktinin Sona Ermesi 

  1. Şirket amacına ulaşmışsa veya şirketin amacı imkansızlaşmışsa sona erer. Şirket için bir süre tayin edilmiş ise sürenin sona ermesiyle şirket de sona erer. Ayrıca şirket malları tükenirse yine şirket sona erer.
  2. Tarafların stipulatio yoluyla şirketi başka şekle sokmalarıyla veya şirketin feshi konusunda anlaşmaları ile sona erer.Ayrıca ortakların biri veya birkaçının tek taraflı ayrılma beyanı (renuntiatio) ile sona erer.
  3. Ortaklardan birinin ölümü ile veya capitis deminutio (medeni hakları kaybetme) ile de şirket sona erer. Ortağın ölmesi ile mirasçılar ölen ortağın yerini alamaz.

Şirketin sona ermesi ile ortaklar birbirine karşı societasdan doğan borçların yerine getirilmesi için actio pro socio davası açabilirler. Şirket aktinde müşterek mülkiyete tabi malların paylaşılması ise actio communi dividindo (müşterek malların taksimi davası) davası ile gerçekleşir.

Diğer kavramlar

  • Societes Omnium Bonorum: Bütün mallar ortaklığı, mevcut ve ileride kazanılacak malların bir araya getirilmesi taahhüt edilirdi.
  • Societas Alicuis Negotiationis: Belirli ticari faaliyette bulunmak amacıyla kurulan daha dar bir anlamı olan şirket.
  • Societes Unius Rei: Bir tek mal, tek iş ortaklığı, belirli bir mal ortaya konularak ondan kar elde etmek veya bir tek malın,işin meydana getirilmesi için kurulan şirketler.

KAYNAKÇA

  • Rado Türkan, Roma Hukuku Dersleri Borçlar Hukuku,İstanbul,Filiz Kitabevi,2014
  • Erdoğmuş Belgin, Roma Borçlar Hukuku Dersleri, Der Yayınları, 2012

Yayınlanma tarihi: 25 Haziran 2018
Son güncellenme tarihi: 20 Temmuz 2018
Bikifi'ye ulaşın:
Bu yazı bikifi.com adresinden yazdırılmıştır. Sitemizdeki taban puan ve başarı sıralamaları bilgileri ÖSYM verileri kullanılarak tarafımızca derlenmiştir. Tercih yaparken ilgili kılavuzları incelemeniz tavsiye edilir.